Kay Elias

Paalam

2005-01-08T11:36:00.000+08:00

I am giving up Elias for 1981.
I was born in 1981.
See you there.

Another Idol

2005-01-07T13:46:00.000+08:00

American Idol season 4 begins on the 18th. Listen to what Randy, Paula and Simon (yes, same old faces, despite last season's rumors that there would be a new set of judges) have to say about this season's finalists. (Randy said that with this batch's talent, last season's final twelve wouldn't even make it to the finals.) Did I say I'm excited? I hope ABC-5 telecasts this again. Please, please, please. I can't afford a cable connection right now.

Almario Reacts

2005-01-05T16:47:00.000+08:00

With regard to my post last December 31, Jema lent me a copy of Bulawan 10: Journal of Philippine Arts & Culture, which Virgilio S. Almario edits. In his editorial, Almario (Sir Rio, on more personal occasions) was obviously reacting to Garcia's arguments against him, and called the latter "anghel ng katarungan sa pagsusuring pampanitikan." In effect, Almario wanted to justify his being "nativist," especially because he believed that Garcia misread him. In several instances in his book, Garcia was asking for Almario to be ironic in his position on language and Philippine literature for it could be the older critic's final refuge. I'm wondering if Almario's sarcasm with the way he ended his article was irony enough:

E, "self-righteous" din nga siguro ako dahil hindi naghihintay ng biyaya mula sa sinumang banyaga. Maaari pang idagdag na isa akong "oportunista" dahil hindi naghahanap ng kaganapan sa pamamagitan ng basbas mulang Kanluran. Karapat-dapat lamang akong isumpa bilang nakadidiring "Nativist" ng mga Hybridist.

Results

2005-01-03T22:29:00.000+08:00

Happy new year! Classes will begin again in two days so I had to check the remaining long test the whole afternoon. It’s new year but nothing has changed: many students failed the exams. How do I discuss the result to them on Wednesday and still not spoil our first meeting for this year?

Anyway, I finally saw Mano Po III: My Love and Sigaw yesterday, and until now I’m wondering why the former got the best picture award, with its very sloppy script filled with characters without character. So despite the predictability of Sigaw’s first half (the "subtlety" concerning rooms 6 & 9, especially), I definitely like it better than Joel Lamangan’s. Okay, I’ll have to say I’m quite biased for suspense films, but without Vilma Santos (I must admit, she deserved the award) and Eddie Garcia (not Christopher de Leon), Mano Po would have been the filmfest disaster of the year. The shallow characters of Judith, Stephen, and especially Bernadette were equaled by the horrific performances of Karylle (it’s good she can sing), Patrick Garcia (what happened to his Batang PX potential?), and Sheryl Cruz (she doesn’t seem to age, even her acting). I give Mano Po III a C+ (2.50) and Yam Laranas’ a B- (2.75).

My personal ranking of the filmfest entries:

Aishite Masu: Mahal Kita, 1941 (disclaimer: best in the entries, not necessarily an excellent one; it would have been better if Lee got rid of the older Inya as the present-day narrator, I think)
Panaghoy sa Suba
Sigaw
Mano Po III: My Love
So... Happy Together
Spirit of the Glass
Mars Ravelo’s Lastikman
Enteng Kabisote: Okay ka, Fairy Ko... The Legend

Unfortunately for what I think are the better films in this year’s festival, box-office turnout seems to be inversely proportional with my personal taste.

On Criticism

2004-12-31T12:03:00.000+08:00

Tomorrow begins another year. For today, I began reading J. Neil Garcia’s Postcolonialism and Filipino Poetics (University of the Philippines Press, 2004), and made some marginal notes. I wonder how Rio Alma reacted to this book (which was actually Garcia’s introduction to his dissertation in UP). Did Almario respond to this in writing? Please let me know!

Meanwhile, here are some of the most intriguing and controversial excerpts on Almario from Garcia’s book (because they are taken from particular contexts, you may want to read the whole book and so we can discuss this):

Indeed, by not providing a convincing or even just a slightly more substantial argument for just why and how such nationalist “availings” can and should take place, all that Almario would seem to be doing is advocating a kind of cultural opportunism, about which the Filipino opportunist ought to feel the utmost temerity and absolutely no sense of responsibility. (p. 27)
Of course, being the consistent and incisive critic that he is, [Gelacio] Guillermo [in his essay on Almario published in Philippine Collegian] doesn’t mince words when he attempts to account for just how and why Almario has come to believe in what he believes, in the process carefully reminding the reader of the striking congruence between Almario’s literary thoughts and the trajectory of his own poetic careerism that bore exceptional fruit while most of the country was being hit by a rifle-butt and going under the boot of the unstoppably marching, Marcosian times. (p. 46)
Reading his many books on Tagalog poetry, we somehow sense that the contradictions in Almario aspire to a species of subtlety, dissimulated by and buried as they would seem to be in the florid prose of his nationalist rhetoric. But to be perfectly honest about it, such contradictions appear to be most unselfconsciously committed—and egregiously so—as when he, right after condeming all forms of “colonial mentality” (kaisipang sungyaw), acknowledges the insuperability of Western colonialist theories. (p. 46)
As we have seen, unless Almario begins from the premise of cultural hybridity—that the colonial power is always “uncertain” and therefore vulnerable from the very moment of its arrival in the colonies—then his theory remains unconvincing (because naively triumphalistic, linguistically deterministic and mechanical), and incomplete. (p. 47)
If nowhere else, these convenient and completely uncorroborated claims concerning [Alejandro G.] Abadilla’s so-called “Filipino ego” reveals Almario to be a polemicist rather than a serious scholar or thinker. (p. 49)
Perhaps all this means is it would do Almario good to reconsider his brusque dismissal of postcolonial—and yes, even postmodernist—discourse, and to read up on the admirable critical projects of his many counterparts in the different places of the post- and/or neocolonial world. This is merely another way of saying that Almario might conceivably benefit from a healthy dose of self-awareness—and indeed, self-effacement—within his own theoretical endeavors. (p. 53)

Among other things, such a critique proves to me that the Philippine critical arena is being ventured upon by new voices (with new critical tools) brave enough to offer re-readings/revaluations of past critical endeavors, which is a good thing, despite their own limitations.

(A funeral scene from Panaghoy sa Suba.)
Saw Panaghoy sa Suba and Aishite Imasu: Mahal Kita, 1941 the other day. Both locate their narratives during the Japanese occupation, the former in the Visayas, and the latter in (a fictional?) San Nicolas. I was the first to enter the moviehouse for Panaghoy, and when the houselights opened after the first screening, I counted ten other people with me (and one of them was asleep). I give Cesar Montano’s a B- (2.75) for its beautiful cinematography, but I’m giving Joel Lamangan’s a B (3.00) for its script (Ricky Lee’s) which was awarded by Quezon City as the most gender sensitive film among the festival entries (gutong-guto ko ito, not just because Domeng Landicho has a cameo role in the film). The surprise is still Dennis Trillo’s portrayal of a transvestite who had a romantic relationship with a Japanese captain (played by Jay Manalo). His character, Ignacio Basa/Inya, uttered for me the best filmfest movie line, beating Vilma’s “Walang batas na nagsasabing bawal magmahal ng dalawa”: “Pasensiya ka na, hindi makabayan ang ari ko.” Yahoo! Trillo eventually won the best supporting actor trophy, which was a good thing (his role is bigger than Raymart’s, I think). Nobody seemed surprised when Christopher de Leon and Vilma Santos got the best actor and best actress trophies, respectively, but I wouldn’t have felt bad if Jay Manalo got de Leon’s instead. I was convinced: he can act.

Two more films to watch: Mano Po III: My Love (which won the Best Picture) and Sigaw (by Yam Laranas, whose earlier films I enjoyed).

2004-12-27T20:34:00.000+08:00

Saw Spirit of the Glass and Lastikman with Nikka earlier. I give Jose Javier Reyes’s a C/C+ (2.25) and Mac Alejandre’s a D/C (1.50). Nothing was really notable in any of the two films, except for the latter’s excessive (and very blatant) product advertisements: PLDT touch card, Philam Plans, Jollibee, Skechers, Milo and Nescafe. I am slowly becoming disappointed with this year’s filmfest. My only consolation: the films I still have to see are the critics’ bets for Best Picture. I heard Panaghoy sa Suba is rated A by the FRB. Let’s see.

Books and Movies

2004-12-26T23:32:00.000+08:00

This day had been productive. Was able to finish reading two books: Simone Weil’s Letter to a Priest (Allan’s gift to me for Christmas) early this morning, and Herman Hesse’s The Journey to the East (on sale at Dating Kundiman soon) while on a bus ride going back here in QC. Both deal with varied faces (and phases?) of faith; Weil’s nonetheless began with doubts, while Hesse’s with affirmation. I went back to Allan’s “Mga Liham ni Simone Weil” (I first read in The Varsitarian’s Montage, if I remember it correctly) in his latest poetry collection, Kundi Akala, and found salvation and suffering in its first five lines:

Na mayroong dalita. Na ang bawat hapdi
At dusang tinitiis ng sangkatauhan
Sa katawan ay kasal sa Dakilang Sugat
Na hindi naghihilom upang magbigay-lalim
Sa ating pag-iral. ...

Upon arriving here in the dorm, I immediately went to Metro East and watched two (of eight, my earlier goal for today was three; I need to watch all eight, because I required my students to watch and make a review on any of the entries) Metro Manila Film Festival movies: So... Happy Together and Enteng Kabisote: Okay Ka, Fairy Ko... The Legend (what’s with the ellipses?). If I’d give a grade (Ateneo system) to the films, the former will get a C/C+ (2.25) and the latter a D (1.00). But (unfortunately?) Enteng Kabisote seemed to top the box office over Happy Together or even any of the other films. I was actually excited to see Enteng Kabisote, in memory of my childhood Thursday evenings, but the Engkantasya in my memory is far better than the one I saw on widescreen earlier. G. Toengi failed to capture the charm of Charito Solis as Ina Magenta. Instead of Luka (Luz Fernandez)—what happened to her?, the Reyna ng Kadiliman was Satana (Bing Loyzaga), who was not evil and frightening enough. The faces (definitely, not the acting) of Kristine Hermosa and Nadine Samonte saved the film, I guess. Generally, it made me feel like watching a (bad) tv series season finale than a movie.

Meanwhile, Happy Together was feel-good on its first half but failed to sustain the comedy and gave way to drama in its remaining sequences, which were choppy, at the least. Eric Quizon’s acting is the most commendable in the film, mukhang natural. But still have to see Cesar (Panaghoy sa Suba), Christopher (Mano Po III: My Love), and Raymart (Aishite Imasu: Mahal Kita, 1941) in their respective films for my Best Actor forecast.

Seven

2004-12-26T07:55:00.000+08:00

The seven best things that made my Christmas day complete:

A number of friends remembered to greet me (even if I could hardly have a signal here in San Gregorio), but I ran out of credits and wasn’t able to text back; I reserved my last few pesos, of course, for Nikka’s.
I got to meet ALL my younger cousins (especially my favorite, Aiel) and all my godchildren, and they all seemed to like my gifts.
Tita Ayen checked out of the SPC Medical Center, three days after her operation.
I went to see Lola Mama, Lola Lisa and Lola Ate, and gave them some presents (they used to give me the best gifts when I was very, very young).
Kuya Budz, Dondon (he called me on my cellphone earlier) and One visited me at home (we used to spend Christmas evenings at Kuya Budz’s).
Phillip texted me (future Father Phillip!), and I was very glad to know that he was okay, after the typhoons that devastated Infanta, where he now stays.
Kuya Topher (a second cousin—his lola and Inay are sisters, and classmate when we were in kindergarten) passed by our house with his daughter (they’re all getting married!); it’s been almost a decade since I last saw him.

(Aiel, who lost some of his teeth before Christmas.)

(Kate, my inaanak and youngest cousin.)

(Janine, second in Uncle Jeff's three daughters.)

Sanity

2004-12-20T22:45:00.000+08:00

Tried to continue reading Artaud, but found that it was not very difficult to enter into his insanity. I had to stop at the verge of fright. I cannot go back to him, at least not for now. More than three years ago, my body was less than an inch close to several lunatics (clinically), while in my mind I initially tried hard to go far from them. However, after surviving my first five practicum hours, the next 95 seemed to come so fast. Before I knew it, two months passed by, and I was already submitting my report on the case I handled (of someone with paranoid schizophrenia).

Not a few poets/writers are known to be insane. At the least, they were called eccentric. In the Philippines, I’ve heard (also from the hospital where I had my practicum) that Federico Licsi-Espino was diagnosed for having a mental disorder, and had moved from hospital to hospital until he was finally confined to the National Institute for Mental Health. For now, it’s still hearsay; I don’t know whether there’s a reason to pursue this kind of truth.

For those who saw Brandy Ayala (a former bold star; still, an artist) at The Buzz yesterday, you knew that she hadn’t fully recovered yet. An insane individual’s smile was the saddest I saw ever (not Brandy’s). Probably because I felt pain in realizing how a person may not be fully aware of her/his own happiness. But can I be happy knowing that s/he may not also be capable of feeling pain? Is it enough consolation?

Is it really only this—awareness—that separates our “sanity” from theirs?

Valery on Poetry

2004-12-20T17:11:00.000+08:00

Just finished Paul Valery’s The Art of Poetry (finally!). And these are the three things that remained in me after closing that 345-page book:

1. Poetry as sound and sense.
2. Poetry is to dancing as prose is to walking.
3. Poets work on their art.

Did anyone know that Paul Valery’s full name is Ambroise Paul Toussaint Jules Valery? Wala lang.

BJ

2004-12-20T14:34:00.000+08:00

Done checking ALL the student papers (Kris Aquino’s yahoo—not Bearwin Meilly’s—echoes in my mind). Only a set of Fil 12 group/seat work and their long test were left. Last Thursday, I spoke with my student who plagiarized in his first paper. The problem with students is that they don’t take proper citation seriously. I couldn’t tell if it was done with malice or not, whichever way the fact remains: what he did was not right. He told me that he interviewed Paolo Manalo (paging Paolo!) for his paper, but again, it does not alter the fact: it was plain and simple plagiarism. In the first page of his paper, just before he began to cut and paste from various sources (while he was still enjoying his topic, it seems), he used the words “tsupa” and “chupa” (at least he was conscious of spelling variations!) and wrote the following footnote (one of the two footnotes in the whole essay!) for that Pinoy word for blowjob: “ang pagbibigay ng kaluguran sa ari ng lalaki sa pamamagitan ng bibig.” Beat that.

Anyways, “tsupa” is the UP Diksiyonaryong Filipino entry, a word that comes from the English “fellatio” (Latin fellare) meaning “oral stimulation of the penis” (Brittanica Dictionary) or “pagdila o pagsupsop ng uten” (UP Diksiyonaryong Filipino). There. No delight (“kaluguran?”) necessary.

Presents

2004-12-20T07:39:00.000+08:00

If thou shall give, I shall happily receive. The following people gave me some early Christmas gifts: Loyola Schools (courtesy of the VP and the deans), Heights, Ted, students Bettina and Ramon, a certain student by Ambeth Ocampo who borrowed Jema’s baybayin, friends and colleagues Christine, QT, Vim, Jema, Kristine, Claudette, Boyet, Jethro, Sir DM, Ma’am Coralu, Ma’am April, JB, Ma’am Beni, Sir Je, and Allan. The number one present of the year is food, but some friends still think of me as a bibliophile. Anyway, here’s the list of gifts I received as of today:

1. PhP 500.00 Aeon Books gift certificate
2. Kristov Vodka Ice
3. Purefoods Fiesta Cooked Ham
4. Tumbler (for badminton)
5. Butterscotch (2 packs)
6. Kayumanggi Coconut Sport Balls
7. Cookies (2 packs)
8. Chocolates
9. Wind chimes
10. Chopsticks and mini-cup
11. Picture frame
12. Cup and saucer
13. Pencil (or cellphone?) holder
14. Shorts (again, for badminton)
15. Tape measure (5.0m/16 ft.)
16. Altoids
17. Olive groove: Smoked Bangus
18. Letter to a Priest by Simone Weil
19. Backpack
20. The Ballad of the Five Battles by Nick Joaquin
21. Santa Claus keychain
22. (Did I forget anything?)

By next year, I’ll have an Amazon.com wishlist. I hope friends will find time to take a look at that, hehehe. Anyway, a Merry Christmas to all! Yes, this season is not all about gifts, but it’s not bad to buy me one.

Treasures

2004-12-19T19:56:00.000+08:00

Saw National Treasure earlier (was supposed to watch Birth but Metro East must have pulled it from their cinemas after only a few days’ run). Three weeks ago, I decided to watch Alexander over it; now I know that it was good decision, though they’re both not-so-good movies. The thing about the templar, masons, and series of riddles to be solved (“it will just lead you to another clue,” cried the older Gates to Benjamin, played by Nicolas Cage) made me felt like watching a harbinger to The Da Vinci Code, and it got me excited. It’s definitely one thing to look forward to—even just for seeing the Musée du Louvre in widescreen (I promise myself to go there before I turn forty, for whatever reason)—for 2005 (along with Batman Begins and Star Wars Episode III). But yes, I still can’t imagine Tom Hanks as Robert Langdon.

Songs and Parties

2004-12-19T09:56:00.000+08:00

The Christmas Party last Friday was both fun and unnerving. Why, we had the annual Pamaskong Koryo Awards (where I won the best new recipe of the year for my sinigang na hotdog with okra)! As expected, there were the not-so-surprise winners—like Jonathan Chua (for Quotably Quotable of the Year, which I will not quote here) and Gary Devilles (for the Most Missed Award, besting Rolando Tinio, among others)—but we laughed all the same. Then we had some videoke session in the afternoon, thanks to Bong who brought her Magic Mic (with its 10,000-peso chip) with her. Four got 100 (excellent singing!): Morny (a “Bakit Ngayon Ka Lang” duet with himself, a la Doble Kara), Vim (I forgot, but probably a boyband song), Jayson (back to back diva classics), and Sir Mike (an immemorial Ric Manrique). The highest I could get (and this was already performance level) was a 95 (still an A, hah!) for Rivermaya’s “Kisapmata.” The real videoke party began at eight p.m. in the Taverna Marquina (but Vim, Jema and I arrived at 9 p.m. because we wouldn’t want to miss an episode of Spirits). No scores, but more fun. Of course, we ended with Sir Je’s undying “Punch and Judy.”

Paw is IN!

2004-12-18T16:39:00.000+08:00

Told you. She deserves to be in. And she's in. Now she's back in the game. Now I have a reason to watch SCQ again.

Wasn't able to see the wild card special last night (we were in Taverna Marquina for our Christmas videoke party from 9 pm to 2 am), but here are some pictures I got from the net.

(Franz and Paw were the ones left on stage as top questors, but...)

(... only Paw was declared IN, with almost 7,000 votes more than Franz's. 24 of those 95,661 votes came from me! Yahoo!)

Lanterns

2004-12-17T13:05:00.000+08:00

Been to UP last night with Sir Je, Christine and Jema for the Lantern Parade. "What are they supposed to be?" I asked, bothered with several carousels, pyramids and jeepneys of christmas lights. (It was my first time to attend such an event; in the previous years, it only meant heavy traffic). "Lanterns," Jema smiled.

Excuse of the year: last night's theme was carnival.

Understanding

2004-12-16T23:07:00.000+08:00

Paul Valery in The Art of Poetry says, “Whereas the painter, the sculptor, and the musician may reach a foreign public, may be understood far beyond the boundaries of their own country, create an international work, a poet is never profoundly, intimately, and completely understood and felt but by his own people: he is inseparable from the speech of his nation.”

In this country, in the past, probably. Or until EDSA of 1986, when people would sing Jose Corazon de Jesus’ “Bayan Ko” because they found meaning in its lines. But after that—are there people who still listen to, much more read, Filipino poetry, except for poets themselves, and a handful of critics (and perhaps, a number of college students obliged by their curricula to go over the Philippine literary canon), and feel it, understand that it’s profoundly necessary? Being called a poet myself, this is a painful truth: most contemporary poems no longer connect with the people. (Or is it our idea of the poet that becomes outdated?) And so this is what happens: we no longer understand each other, ourselves. And when understanding fails, everything we hear is nothing but noise.

Notebooks

2004-12-16T21:56:00.000+08:00

Finished Albert Camus’ Notebooks, 1935-1942, which he ended with: “What bars our way makes us travel along it.” With the way things are going, I don’t think I’m still capable of keeping a notebook. This laptop (okay, it’s still a “notebook”) is shaping me with the kind of discipline that began as something very strange, but now deliberately familiar, making it not so easy for me to re-member that part of myself who used to cherish the feel of holding a pen and scribbling through pages of my hardcover notebooks, sometimes slowly, but often hurried, tensed, filled with lust for words. My only consolation: with the few pesos I’m saving for pens and papers I no longer need (except for checking and recording students’ papers and class attendance), I’ll buy additional digital space. I’ve been eyeing an IBM Thinkpad internal dvd-writer for some time now.

Text: scqt paw

2004-12-14T22:29:00.000+08:00

Pinanood ko na ang Bcuz of You kanina, dahil kailangan ko ring bumili ng pang-exchange gift. Miyerkules bukas, magpapalit na ng palabas sa mga sinehan, at mahigit isang buwan na rin ‘ata sa sinehan ang BoY kaya ngayon na ako pumunta. Gusto ko lang mapakinggan ang With a Smile, kung paano ito ginamit sa pelikula (usap-usapan ito sa Eraserheads yahoogroup na sinalihan ko).

Noong isang linggo ko pa niloloko si Claudette na ako ang nakabunot sa kanya (siya ang nakabunot sa akin noong isang taon, at naiwala ko nga ang pulang adidas cap na ibinigay n’ya nang nanood ako ng Feng Shui), alam ko namang hindi siya maniniwala. Hindi nga naniwala, kahit ako naman talaga. Kanina, pinipiga ko na kung ano ba ang gusto niyang matanggap. Ayaw magsalita, puro “gago ka talaga, Egay” at “ay naku, hindi naman ikaw ang nakabunot sa akin” ang naririnig ko. Niloloko ko na pag hindi niya sinabi kung anong gusto n’ya, panty na may larawan ni Spiderman ang ibibigay ko. Tawa nang tawa. Sa Metro East kanina, natukso tuloy ako na totohanin iyon. Mabuti’t wala akong nakita. Tinext ko na lang si Kristine kung ano ang gusto ni Claudette. Kahit ano raw, basta may aso. Panty na aso ang print kaya? Wala rin akong nakita. Nauwi ako sa safe na regalo. Stuffed toy. Napamahal nga lang ako (kung mabasa man niya ito, ito dapat ang huli niyang mabasa at maalala).
-o0o-Wala ka bang mapaggamitan ng load?

Text: SCQT[space]PAW [to 2331/Globe; 231/Smart]

Suportahan po natin siya. Kailangan ng magsasalba sa kalidad ng mga naiwan sa Star Circle National Teen Quest. Sa pitong naiwan, si Theo na lang ang kaya kong pagtiyagaan (at mukhang siya pa ang nanganganib nang ma-out sa susunod: paano, wala siyang ka-loveteam).

Ngayon lang ako bumoto sa isang reality show. Hindi pa rin nga ako nakababawi sa pagtatanggal sa kanya dati. Tingin ko, hindi siya ibinoto ng mga tao noon (gaya ko) dahil akala nila’y siguradong-sigurado namang in siya. Bukod sa pinakamaganda siya sa mga babae (batay sa biased kong pagtingin, siyempre), halos strongest siya sa lahat ng exercises noong linggo na na-out siya. Paborito rin siya ng jurors. Ergo, text votes talaga ang nag-alis sa kanya sa magic circle of ten. Kaya ngayon, plis, plis, iboto natin siya.

Hindi po ako naniniwala na kailangang iboto ang questor dahil lang kababayan siya (nangunguna si Franz ngayon, paano, matindi ang panawagan sa tanang Cebu hehe). Well, nagkataon lang na taga-Laguna rin si Paw. Pero wala iyong kinalaman. Pramis.

Unang Tala sa Pasko

2004-12-14T20:55:00.000+08:00

Pagkagising kaninang umaga, sinalubong ako ng balita sa MUB: yumao na si FPJ. Wala na si Da King, ang itinuturing na Hari ng Pelikulang Pilipino. Wala na ang Panday. Wala na ang itinuturing ng marami pa ring Pilipino na siyang totoong nanalong pangulo ng Pilipinas nitong nagdaang halalan. Halos hindi na ako nagulat. Mamamatay naman talaga ang tao. Naligo ako, gaya ng dati. Malamig na ang tubig. Magpapasko na nga. At dahil magpapasko na, ako kahapon ang pinagawa (ivinolunteer ni QT, hay) ni Ma’am Beni ng tula (“kahit isang maliit na tanaga lang, Egay”) para sa card na ipamimigay ng Kagawaran sa ibang opisina sa Ateneo. Nagwawasto ako noon ng papel ng mga estudyante; kinailangan kong itigil upang pag-isipan ang tula. Sa huling sandali, gusto kong tanggihan (“Joseph, ikaw na, Pasko e, di naman ako nakasusulat ng masayang tula.” “Kaya mo ‘yan, sayang ang Palanca.” “Ngek, e ikaw ba, may tula nang masaya?” “Wala.” “O, e ako, paano, paano ako susulat ng masayang tula, siyempre, masaya dapat di ba?” “Kaya mo ‘yan.”) Ilang minuto at ilang rebisyon ang nakalipas (mabuti’t naroon din si Nikka upang magbasa, kahit magbasa lang), ito na ang pinakamasayang tulang pamasko na kaya kong gawin:

Bumuhos man ang bagyo,
kakanlungin ang mundo
ng Pag-ibig sa tao:
Narito na ang Pasko.

Kaninang umaga, may mga batang mula sa Negros (anak ng mga magsasaka sa Negros, 6-14 taon) na nag-caroling sa kagawaran. Hinarana kami ng mga awiti-pamasko sa Hiligaynon (?). Aliw na aliw kami sa pinakabata sa kanila. Bibong-bibo. Sulit ang (dinig ko’y) kung ilang libong ibinigay ng kagawaran. Para rin iyon sa kanilang pag-aaral. Ambag rin para sa kanilang kinabukasan. Ano’ng mayroon sa mga ganitong uri ng pagkakataon—kumakantang mga bata, aliw na aliw sa kanilang ginagawa—upang makapagpagaan nitong loob. Tama: Narito na ang Pasko. Kahit hindi ko na ginagawa ang dapat sana’y tungkulin ng isang ganap na Katoliko, may ilang bagay, gaya ng ganitong pagdiriwang, na hindi ko basta-basta matatalikuran.

Kailangan

2004-12-13T20:34:00.000+08:00

Ka+ilang+an. Ilang. Paanong ang “anumang inaasahang matapos, mangyari, o matamo; mahalagang bagay na dapat tugunan” ay maaaring nagmula sa “pook na malayo sa kabahayan, malungkot, at walang naninirahan; parang; paggipit sa kalaban at katalo; o hindi mapakali.” Mahalagang mapagmunihan ito. Pook na malayo sa kabahayan, malungkot, at walang naninirahan: Kailangan. Ano’ng ibig sabihin nito? Bakit gayon? Subalit magkaiba sila ng bigkas: ílang, iláng. Kasimbigkas pa ng ilang-ilang (“punongkahoy na may mabangong bulaklak at langis; bulaklak nito”). Iyon kaya ang kailangan? Isang punongkahoy/bulaklak?

Ka ilang an

Tinawag ako ng samyo ng mga bulaklak.
Malayo sa kabahayan. Mahalaga ito.
Ngayong gabi, magwawakas ang dapat
maganap. Magaganap ang wakas.
Bukas, lilisanin ang mga tahanan.
Nauna nang nabalisa ang mga punongkahoy.
Susuka ng langis ang banal na bundok,
gayon ang hula ng matatanda.
Hindi luluha ang langit. Matitigib ng panglaw
ang lupa. Maaanod ng langis ang sinag
ng araw. Samantala’y hindi ako mapakali
ngayon: babang-luksa ng kalikasan.
Noon pa ako yumao, ‘kita mo.
Hinahamon ako ng punong iyon.
Sabi ko noo’y di na ako malulungkot
sa pagpatak ng dahon. Pinitas ko
ang huling bulaklak. Sa wakas,
tinatanggap ko ang pagkatalo.

(. . .)

2004-12-13T14:46:00.000+08:00

Natapos ko na rin sa wakas ang Smallville Season 3. Sa wakas, dahil mahigit isang semestre na akong may kopya ng vcd’s ni Morny, at ngayon lang ako nagkaroon ng panahon na panoorin (may isang buwan na ‘ata nang makabili ako ng sariling kopya sa dvd). Mas kaabang-abang ang season 4 (sino’ng may kopya na, kahit ng episodes lang na naipalabas na sa US?) dahil ipakikilala na si Lois Lane. Sinisilip-silip ko ang ilang Smallville websites kanina at lalo akong hindi makapaghintay. Hay. Samantala, dumarami na naman ang mga papel ng estudyante na kailangan kong iwasto.
-o0o- Nauunawaan mo ba? Lagi na lang ganito. Kailangan ko ring huminga.
-o0o-Lumikha ng alingasngas ang Tangang Lawin. Di ko maiwasang maisip ang The Joke ni Milan Kundera. Ganito, ganito ang mangyayari kapag sineryoso natin ang biro. (Pero baka nga, hindi na biro lamang ito; o walang “lamang” sa biro.)

Mga Di Inaasahan

2004-12-12T22:04:00.000+08:00

Nakita ko na naman si Allan kanina, sa NBS-Katipunan. Sa UP nga pala pumapasok ang kuya n’ya. Nagdadalawang-isip pa ako kanina kung pupunta ba ako sa National (kahit wala naman akong bibilhin) bago dumiretso ng Rustan’s. Pumunta na rin ako, nagbuklat-buklat muna ng mga magasin, Time (inisa-isa ko ang mga gadget sa Best Innovations in 2004 issue), Newsbreak (nagbago na ang lay-out, mas gusto ko iyung dati), Free Press (may essay si Mabi, gusto ko sanang bilhin pero napagpasyahan ko na ipakopya na lang ang sanaysay n’ya sa lib bukas). Pagkaraan pinasadahan ang Filipiniana shelf, baka may bagong nadagdag. Wala, gayon pa rin, gaya nang huli akong dumaan doon. Paalis na ako nang naisip kong bumili ng pocket notebook (dahil sa laptop na ako nagjojournal ngayon, hindi ko na kailangan ng journal notebook talaga; ang kailangan ko lang ay notebook na madaling maisilid sa bulsa para sa mga tala na isusulat ko nang buo sa gabi pagharap dito sa laptop). Doon ko nakita si Allan. Parang nagkagulatan pa kami, hindi ko agad siya nakilala, paano’y nahirapang iproseso agad ng utak ko na maaaring magkita kami dito sa Katipunan. Nang makabawi sa pagkabigla, saka nga niya ipinakilala sa akin ang kuya niya. “Mag-iingat ka, Allan.” Lagi namang gayon ang paalam ko sa sinumang itinuturing na kapatid sa JHNS. “Ikaw din, kuya.” Magaan na ulit ang loob ko. Tinext ko si Khayam (kalo-load ko lang kaya hindi ako nakareply sa text niya kahapon) para ipaalam na nagkita kami ni Allan (magkaklase sila noong high school).

Wala pang isang buwan ang nakararaan, si Vic naman ang di-inaasahang nakasalubong ko sa Katipunan. Kasama niya ang mga kabanda n’ya (may banda na siya!), may gig sila malapit dito. Biglang-bigla rin kami pareho. Siya ang unang nakakita. “Kuya Egay?” Gaya kay Allan kanina, natagalan bago ko siya nakilala noon; hindi ko naisip noong mga gabi na nagvivigil kami, o may mga retreat sa San Pablo (mahigit apat na taon na ang nakararaan ang huli) na magkikita kami rito sa Quezon City sa ganoong paraan. Pero gayon lang. Bati. Agarang kumustahan. Pagkatapos, paalaman na agad. May kanya-kanya kaming pupuntahan. Ni hindi ko man lang nakuha ang cel number n’ya o naibigay ang sa akin. Sayang, lalo pa’t sa December 27 e mayroon nga kaming reunion/Christmas party.

Sino pa kaya sa kanila ang narito lang sa tabi-tabi, na maaaring-maaari na makasalubong ko nang hindi inaasahan? Sa susunod, pipilitin kong hindi na magulat. Malaki na rin tiyak ang nabago sa mga buhay nila at hindi malayong isipin na rito rin sila tangayin ng kani-kanilang pangangarap. Makilala pa sana nila ako. Makilala ko pa sana silang lahat. Kapag tinitingnan ko ang listahan ng mahigit 200 naging miyembro ng JHNS na nakilala ko lahat nang personal, tumatawag lahat sa akin ng kuya (maliban sa mga kabatch ko na kaklase’t kaibigan rin noong high school) at araw-araw na ipinagdadasal noong mga taon na malakas pa ako. Linggo ngayon, subalit may ilang taon na rin na halos naging pasya ang sadyang di pagsisimba. Hindi ko pa siguro kayang aminin ito sa kanila.

2 Palabas

2004-12-12T13:18:00.000+08:00

Katatapos ko lang maglinis ng kuwarto, simula kaninang alas-nuwebe pagkaumagahan. Talagang mas masarap ngang magtrabaho kung ganito, malinis ang paligid.
-o0o-Noong Biyernes, pinanood namin ni Jema ang Bunso sa UP Film Institute. Bagong dokumentaryo ni Ditsi Carolino, tungkol sa mga batang bilanggo. Hindi nalalayo sa atake niya sa Riles: Life on the Tracks, hindi kasimbigat ng paksa ang atake niya rito (higit na may siste, kaysa sa una niyang Minsan Lang Sila Bata). Sa panayam halimbawa sa isa sa mga bata, sinabi ni Tony na hindi siya nagnanakaw sa mga tindera sa kalye, dahil kamukha aniya ito ng kanyang mga tiyo at tiya. Maraming bahagi na di mapipigilan ng mga tao na mapatawa sa sitwasyon at katapatan ng mga bata, bagaman alam natin na higit pa sa tawa ang hinihingi ng dokumentaryo.

Pagkatapos ng pelikula, may isang babae mula sa Commission on Human Rights na nagbigay ng puna. Aniya, kinakailangang maging maingat ng pelikula sa paggamit ng mga termino. Sa ibinigay umanong bilang ng child “offenders,” mahalagang kilalanin na marami sa kanila ang hindi “guilty” sa anumang krimen na ibinibintang sa kanila, kaya mainam aniya kung child “accused” ang terminong gagamitin. Habang sumasang-ayon ako sa puna ng babae mula sa CHR na maging maingat sa mga termino, naniniwala rin akong hindi ito usapin (lamang) kung nagkasala ba ang bata o hindi. Totoo nga naman: ang tatlong bata na pinagtuunan ng naratibo ng dokumentaryo ay pawang “guilty” sa kani-kanilang krimen: pagnanakaw, paggamit ng droga, pagnanakaw muli. Bakit hindi tinalakay sa dokumentaryo ang kaso ng mga batang wala talagang kasalanan? Sa palagay ko, mahalaga ang pasyang ito ni Carolino. Kapag ipinakita niya ang kaso ng mga batang iyon (na naniniwala akong marami rin), may panganib na matabunan ang totoong isyu. Maaaring makisimpatya sa kanila sapagkat “wala silang kasalanan,” at hindi dahil “bata pa sila.” Naniniwala akong hindi pa ganap ang pananagutan ng isang tao sa kanyang mga pagkilos kapag wala pa siya sa sapat na gulang. Higit kaysa sa bata, mas may pananagutan ang magulang na nagkulang sa paggabay sa kanya. Bata pa sila. Hindi dapat ganito ang mundong ginagalawan nila.

Samantala, may isang banyaga (mula sa UNICEF) na tumayo upang magbigay ng puna. Bumati siya ng magandang hapon sa Filipino. Akala ko, isa lang iyon sa mga limitadong alam niya sa wika natin, pero nang nagpatuloy siya sa pagpuna at pagtatanong sa Filipino, hindi ko maiwasang mamangha at humanga. Wala siyang binanggit kahit na isang salita sa Ingles! Sana’y nakadama na pagkapahiya ang lahat ng mga Pilipinong naunang nagbigay ng puna, na kung hindi sa Ingles ay sa Taglish (Fililish?). Tuwang-tuwa ako’t may ilan akong estudyante sa Fil 12 na nanood. Mahalaga ang itinanong ng lalaki: bakit aniya magaan ang pagdadala ni Carolino sa paksa? Bakit hindi naipakita na may karahasan sa loob ng piitan at mapanganib ito para sa mga bata? Tiyak naman ang tugon ni Carolino: limitado sila ng kayang makunan ng kamera. Pagsasara ng kulungan sa gabi, hindi na sila maaaring manatili roon kaya naman, kung ano man ang mga nagaganap sa pagpatay sa mga ilaw, hindi na nila maisasali. Gayumpaman, sinikap nilang ipakita ang panganib na ito sa pamamagitan ng pagbanggit sa mga estadistika sa dulo: kung ilang mga bata ang bilanggo sa kasalukuyan, at kung paanong marami sa kanila ang nabibiktima ng panghahalay sa loob.

May Comprehensive Juvenile Detainees Bill pala na nakabimbin na sa kongreso sa loob ng limang taon. Hindi ko maunawaan kung ano ang maaaring mga pumigil sa mambabatas upang patagalin ang pagpapatibay ng batas na mangangalaga sa kondisyon at karapatan ng mga bata, kahit pa nga ba bilanggo sila bunga ng mga krimen na maaaring hindi pa nila ganap na nauunawaan.
-o0o-Nanood kami nina Jema at Vim ng 2046 sa SM City kagabi. Lagi akong pinapagod ng mga pelikula ni Wong Kar Wai. Kapareho ng naramdaman ko matapos panoorin ang kanyang Chungking Express, In the Mood for Love, at kahit ang Happy Together dati. Kailangan talagang mapanood ko na ang tatlo pang pelikula ni Wong Kar Wai (may dvd’s si QT), bago ko muling panoorin ang 2046, lalo pa’t maraming bahagi ng pelikula ay may alusyon sa mga tagpo at tema ng mga nauna niyang pelikula.

Buhay

2004-12-09T23:15:00.000+08:00

Nabasa ko na kanina ang balita sa Internet bago ko napanood sa TVP. May mga nahukay nang buhay mula sa pagguho ng lupa sa Infanta labing-isang araw ang nakalilipas. Labing-isang araw! Nakatutuwang nakakikilabot ang kuwento ng ilan sa mga nakaligtas. Sabi ng isang lola: sabi ko sa mga bata, tama na ang pag-iyak namin, masaya naman, kaya nagkukuwentuhan kami nang kung anu-ano, at minsan nga, tinanong nila ako, lola ano po ba ang nagugustuhan n’yo sa isang lalaki. Sabi ng isang batang kasali sa choir ng simbahan: kumakanta kami, lahat na yata nakanta namin, sabi ko sa kasama ko kanta lang tayo, may dahilan bakit buhay pa tayo. Sabi ng tatay ng isang batang babae: Ipinamigay ko na nga ang mga damit nito, di ko alam na buhay pa siya, di na ako umasa, tapos eto, salamat po, salamat po. Iniisip ko ang mga pinagkaabalahan nitong nagdaang labing-isang araw, kung paanong walang-wala akong pagmamalay sa buhay, habang may mga tao na damang-dama iyon. Bayani raw ang mga bata, sabi ng lola. Dahil sa buong panahon na iyon, ang mga ito ang kumukuha ng tubig sa putikan, sinasalok ng maliit na kaldero na pinagpapasa-pasahan naman nila.

Nag-text si Kuya Buddy kahapon. Humihingi ng dasal. Nasa Infanta nga pala sina Phillip, doon nga pala sila ipinadala ng seminaryo nila nitong Hunyo pa. Ligtas sana sila. Nabasa ko sa kolum ni Conrad de Quiros ang tungkol sa katu-katulong ng isang pari na nagsakripisyo ng buhay nitong nagdaang sakuna sa Quezon. Naisip ko na maaaring-maaaring si Phillip iyon, o isa si Phillip sa mga gaya niya. Ligtas sana siya. Maaari sanang isa na rin itong panalangin.

Laban

2004-12-09T20:30:00.000+08:00

Pasado alas-singko nang pumunta kami ni Christine sa bandang Miriam para makisali sa human chain upang labanan ang pang-aabuso sa karapatang pantao, partikular ang karahasan laban sa mga manggagawa ng Hacienda Luisita. Masaker sa mga pangalan na di ka matatandaan, mga mukhang ni hindi ko nakita. Sa mga ganitong pagtatangka, alam kong hungkag na hungkag pa rin ang pagsasakatuparan ng nais ko sanang dalisay na pag-unawa sa dinaranas ng madla. Nandoon na si Allan. Nakita ko rin si Ate Floy ng OSCI, at ilang dating estudyante. Dumating ang mga taga-GMA. May mga nagsalita, kinatawan ng iba’t ibang samahan, kasali na si Mike (dati ko ring estudyante) na siyang punong patnugot ngayon ng Matanglawin. Nagsimula ang mga hiyaw. Ipaglaban! Ipaglaban! ... ang maraming bagay. Nakisigaw ako habang sinisindihan ang mga kandila at pumipila sa gilid ng Katipunan. Maya-maya nakisali na ang mga dumadaang sasakyan. Lalong lumalakas ang hiyaw at palakpak ng mga tao sa sunod-sunod na pagbusina ng kotse, taksi, jeep. Sa gitna ng lahat ng ito, naiisip ko: “Mapula pa kaya ang mata ko? Nasimulang humapdi at mamula ito bago kami umalis ni Christine. Huwag naman sanang sore eyes. Ano kaya’ng mangyayari sa Spirits mamaya? Anong oras ba matatapos ito? Paano kapag nagka-sore eyes ako? Ititext ko si Bhing mamaya, birthday na ni Khayam bukas e. Sisimulan ko na ba ang bagong libro ni Allan?” Umalis kami menos kinse bago mag-alas siyete. Pag-uwi ko, nawawala na ang pula sa mata ko. Hindi pa tapos ang TV Patrol World. Hindi pa rin nagri-reply si Bhing. Binuklat-buklat ko muna ang libro ni Allan. Suot ko pa rin pala ang pulang ribbon na ipinamigay ng Anakbayan-HS kanina.

Batok

2004-12-08T20:15:00.000+08:00

Hindi ako dapat mainis nang ganito. Nangyayari ito. Nagkataon, sa akin nangyari kanina.

Ganito: may appointment ako sa derma kanina, alas-diyes. Follow-up na lang ito, matapos kong gumastos ng mahigit isanlibo para sa “barber’s itch” daw sa kanang batok ko. Eksaktong alas-diyes ako dumating. “May pasyente lang si doktora,” sabi ng receptionist, kaya umupo lang ako. Naglaru-laro ng dart sa celfone makalipas ang halos sampung minuto at hindi pa rin ako tinatawag. Bukas ang TV sa reception area, palabas ang The Promise sa Kapamilya. Maya-maya, nagsimula na ang Morning Star, binuklat ko na ang Franny and Zooey (dala ko, kasama ng ibang libro, dahil ibebenta ko na sa Dating Kundiman). Walang pumapasok sa isip ko kundi: antagal naman ng doktorang ‘yan. Nainis yata ang receptionist sa pagkanta ni Yachang ( ? ), inilipat sa Sis kung saan nagkataong hinahalikan ni Christian Vasquez ang pagitan ng dibdib ( ! ) ni Ate Gay. Ibinalik ko ang aklat ni J.D. Salinger sa bag ng dala kong laptop. Nagdart na lang ulit ako. Pagkatapos ng ilang libong puntos, saka ako tinawag sa kuwarto ng doktora. Tiningnan ko ang oras: 11:18. 11:18! Pumapasok pa lang ako, tumayo na ang doktora at tiningnan ang batok ko, “mabilis mag-react ang balat mo sa gamot,” sabay ngiti. Napansin n’ya yata na hindi ko ibinalik ang ngiti. “Sige, ituloy mo lang ang medication.” Napatanga ako. Iyon na po ‘yun? Hindi ko alam kung may lumabas na boses o sa isip ko lang nasabi iyon. Nakita ko na lang na bumababa na ako ng hagdan. Wala pa yatang tatlong minuto na nagkaharap kami ng doktora. Naghintay ako ng halos isa’t kalahating oras para sa “sige, ituloy mo ang medication” na gagawin ko naman talaga kahit hindi niya sinabi dahil alam kong hindi pa magaling na magaling ang batok ko.

Yun. Kailangan ko lang isulat, dahil wala naman akong mabatukan.

Iba Na

2004-12-06T20:32:00.000+08:00

Astig maging iba. Matagal-tagal ko na ring inaabangan ang Chito Roño’s Spirits sa Dos. Kabado rin, baka mabigo na naman kung paanong sobra ang disappointment ko sa pilot episode ng Krystala. Pero tuwing maiisip ko na hindi naman siguro ikakabit ni Roño ang pangalan niya sa anumang bagay na hindi niya maipagmamalaki, lalo akong nasasabik sa pagsisimula ng ibang soap opera na ito. Nang una kong napakinggan ang theme song na kinanta ng Rivermaya (“You’ll Be Safe Here”), ang nasabi ko lang: “Iba nga.” Wala pang soap opera sa alaala ko na alternative rock ang theme song: “Astig.” Kanina, pinagmadali ko sa pagkain si Jema para abutan ko sa simula ang serye. Hindi naman ako binigo ni Roño. Intriguing ang pilot episode, bukod sa magaganda ang anggulo ng kamera. Masinop ang editing. Para sa isang suspense-horror, mainam ang pagpapanel ng shots sa screen (a la 24): lumilikha ito ng pakiramdam na may tumitingin mula sa iba’t ibang direksyon. Mahusay din ang pagpili sa mga aktor na nagpakilala sa serye: Ricky Davao, Lito Pimentel, Sandy Andolong. Kahit ang mga extra, hindi robot sa pagsasalita (sakit ito ng maraming soap opera: dahil extra “lang,” kahit ni hindi marunong magdeliver ng linya, pinalulusot). Sa ngayon, isa pa lang ang nakita kong bata: si Red (na ginampanan ng grand kid questor ng SCQ season 1) na anak nina Ricky at Sandy. Kung saan magmumula ang pitong iba pang bata (na malamang ay nasa ospital o malapit dito nang maganap ang pagsabog ng nakabubulag na liwanag—teka, may nabulag ba?), ito ang kailangang abangan. Mabuti rin at nabigyan ng break si Michelle Madrigal. Sa tingin ko, isa siya sa pinakaunderrated sa magic circle of 10 ng SCQ season 1. Paghusayin pa sana ng creative team ng Spirits ang kuwento ng serye, at manaliksik din sana sila sa iba’t ibang mito at alamat sa Pilipinas upang mailangkap ang mga angkop na kuwento sa binubuo nilang naratibo.
-o0o-Ano ba ang iba? Ayon sa UP Diksiyonaryong Filipino: “bukod; hindi katulad; hindi kauri.” Kung gayon, hindi ba’t lahat, iba? (Mas nakatatakot na makitang kapareho mo ang lahat ng iba pang bagay: na ikaw sila at sila ikaw.) Sa isang banda nga siguro, nagdudulot ng isang uri ng kapanatagan ang katiyakan na iba tayo sa iba pa.

Ilan pang tanong: Paano ba maaaring tingnan ang iba nang hindi nagmumula sa isang sarili? Gayundin naman, paano maaaring makita ang sarili bilang siyang iba?
-o0o-Kanina, nadatnan ko sa mesa ko ang kopya ng Heights na lumabas dapat noon pang nagdaang school-year (bandang Pebrero o Marso 2004). Nalimot ko na ang ipinasa ko rito kaya’t nanlumo na naman ako nang makitang nakalathala roon ang dalawa kong tula: “Nadadala ako sa haba ng gabi” at “Kababata.” Nanlumo sapagkat una, “Abas sa wakas” na ang pamagat ngayon ng unang tula, at may mga italicized dapat na hindi (na naman!) italicized sa inilathala ng Heights; at ikalawa, marami nang rebisyon, lalo na sa huling bahagi ng “Kababata.” Kailangan ko sigurong ilagay ngayon ang pinakabagong bersyon ng dalawang tula, para ipaalala sa sarili (at sa iyo), na luma na (at hindi ko na ibig) ang nasa Heights. May nagbago na sa pagturing ko sa dalawang tula sa pagitan ng halos isang taon. Wala pang isang taon. Paano ko ituturing ang mga ito ilang taon mula ngayon?

Abas sa Wakas

Nadadala ako sa haba ng gabi

Gayong nag-aantok ang buong paligid.
“Mayro’n bang pangalan sa pagkatigatig

Na dulot ng buong pag-ibig? Mayroon,
Bulong sa sarili. Tingnan ang kahapon.
Subalit panganib lagi ang sumuong

Sa nagdaan: bilog ang mundo, ang buwan,
Nag-uulit itong kasaysayan. Alam
Ng ilog ang kanyang tinatawid: buhay.
“Nasaan ang tubig nating niyapakan,

Nilusong, at saka inahunan?” Wala
Akong alam liban sa musa at tula,
Sa pampang at punong tahanan ng mutya
Na tinatanghuran ng bigo’t makata.
Ganito ko ibig na muling isumpa.

Kababata
May pinatutulog na sa kuna
si Ambet. “Ninong ka ha.”
Nagbabasketbol naman sa isang liga
si Joseph, sabi ni Noel
nang madaanan ko siyang
katagay sina Delio sa bilyaran
nina Mang Mando. “Inom ka
muna rito.” Pero kailangan kong
dumiretso sa bahay nina Ligaya.
“Malalaki na ang kaimito,”
bungad ko kay Tatay Dano.
“Katatanggap lang niya
ng huling sulat mo noon,”
ang bati naman niya sa akin.
Noon ko napansin na marami nang
namatak na bunga sa lupa.
Hinanap ko ang pagluluksa
sa kanyang mga mata
habang naghahanda ng meryenda:
Pop, sagimis at ginataang kalabasa.
Hindi ko natagalan ang pagsasama
ng aming mga pag-iisa.
Binaybay ko ang aspaltado
nang kalsada pauwi. May bagong
barberya at karinderya sa ilaya.
May arko na rin sa bukana.
Baryo Santo Niño: Mabuhay.

Sakit

2004-12-05T20:23:00.000+08:00

Maaaring sakit naman talaga, hindi sugat. Minsan, kahit walang nakikitang sugat, biglang may sakit na mararamdaman sa iba’t ibang bahagi ng katawan. Matapos ang unang pagbabadminton namin nina QT (limang linggo na ang nakararaan), hindi ko magamit ang kanang kamay. Ni hindi ko mahawakan ang kutsara nang hindi ako magmumukhang epileptic. Masakit. Noong nagdaang Sabado, nagpaprophylaxis kami ni Jema at sinabihan ako ng dentista na may isang ngipin na kailangang bunutin o i-root canal. “Dok, alin po’ng mas masakit?” “Siyempre, ‘yung bunot, pero ang root canal, mas masakit sa bulsa.” “Mga magkano po kaya?” Tinanong muna ang secretary, na para bang hindi niya alam kung magkano. Maraming ganitong propesyunal: nahihirapang aminin ang halaga ng serbisyo. “Mga 1,800 isang root, dok.” “O, 1,800 daw. E tatlo’ng root nitong ngipin na ‘to. So mga magkano ‘yun? Five plus.” Masakit nga. At may pahabol pa: “Pito pa rito, kailangang pastahan habang maaga.” “Magkano naman po ang pasta?” Tinanong ulit ang secretary. Maaaring abutin ng 550 bawat isa, depende sa laki ng butas. Kapag pagkakagastusan, mabilis gumana ang calculator ko sa utak. 3850. “Kailangan po bang sabay-sabay?” “Hindi naman, dapat din ‘yung kaya mo.” Hindi ko na nilinaw kung kaya ng ngipin o ng bulsa. “Dala-dalawa po muna.” At nung nakaraang Martes nga, dalawa na ang tinapalan. 700 lang naman. Hindi ko makuhang ngumiti. Minsan naman, balikat ko ang sumasakit. Parang sumasala ang pagkakahugpong ng mga buto’t hindi ko maigalaw. Naaalala ko si Symn, na noong swimming namin pagkatapos ng high school graduation ay unang-unang tumalon sa pool. Freestyle. Pag-angat ng kaliwang braso (o kanan, hindi ko na maalala), luminsad ang buto sa balikat, halos mapunit ang balat. Nasira ang dapat sana’y pagsasaya ng buong klase. Isinugod siya sa ospital (siyempre). Noon lang namin nalaman na madalas na pala iyung mangyari sa kanya at nagsimula noong bata pa. Kaya inaalalayan din niya ang sarili kahit sa pagbabasketball. Ako, hindi naman kailangang ipaospital. Tulog lang, ayos na. Pagkagising, parang nagdahilan lang ang sumasakit na balikat. Walang pilat na iniiwan ang sakit. Minsan nga, nagigising akong ni hindi naaalala na bago natulog ay masakit ang kamay o ang ngipin o ang balikat.

Mahigit isang taon matapos kong simulang upuan ang MA tesis ko, muli kong pinag-iisipan ang mga isinulat ko roon. Maaaring sakit naman talaga, hindi sugat.

Blizzard of One

2004-11-16T13:27:00.000+08:00

(Blog entry ko dapat ito noong 16 Oktubre 2004, pero dahil naging abala nga sa pagtatapos ng nagdaang sem, heto't isang buwan na pala.)

Hindi na ako nagpunta sa Mag:net kagabi (marami pa talagang kailangang gawin), nasa dorm na ako nang magtext si Nikka, wala naman akong credit kaya hindi ako nakareply. Pagpunta ko kanina sa department, naroon na nga ang kopya ng Blizzard of One ni Mark Strand. Matagal ko na iyong hinihiram sa kanya. Sa pinoy dept ako nagcheck ng mga papel hanggang alas-siyete ng gabi bago ako bumalik sa dorm. Pagkatapos na pagkatapos ng Star Circle National Teen Quest (hindi ko nasimulan; pero mabuti’t tinapos na nila ang regional auditions this week), sinimulan ko na agad ang libro. Paborito ito ni Nikka. Madali kong nakilala ang ilan sa mga linya: nasa bagong blog niya ito, gaya ng “Something about the silence of the square” na nasa isa sa mga villanelle ni Strand ("na hindi halatang villanelle," laging sinasabi ni Nikka). Dahil mag-isa lang ako sa dorm (sa palagay ko, sembreak na at nagsiuwi na dapat sila, maliban kay Chen/Tien na Vietnamese dormmate ko), binasa ko nang malakas ang mga tula niya matapos ang isang pasada ng tahimik na pagbasa. Pagdating ko sa “The Delirium Waltz,” higit kong naramdaman ang ritmo ng tula (ang deliryo!) nang binabasa ko na ito nang malakas. Nakatayo ako habang nagbabasa. Pagkatapos, parang nagsayaw din ako talaga, pawisan pero magaang-magaan ang loob.

I cannot remember when it began. The lights were low. We were walking across the floor, over polished wood and inlaid marble, through shallow water, through dustings of snow, through cloudy figures of fallen light. I cannot remember, but I think you were there, whoever you were.
Babasahin ko ulit ang aklat bukas (Hiniram lang ni Nikka sa DLSU Library ang kopya at sa October 29 ang due date.) Isa pang tahimik na pagbasa, at pagkatapos isa ulit pabigkas. Sa tula kung saan nanggaling ang pamagat ng koleksyon, “A Piece of the Storm,” di ko malimot ang imahen:

“… this piece of the storm/ … turned into nothing before your eyes…”

Ibig kong tumula ukol sa isang malupit na unos, at ilapag iyon sa iyong harapan, subalit hindi mawawala, hindi mawawala sa pagitan ng ating pagtitinginan.

Ito Ang Bago

2004-11-15T09:43:00.000+08:00

Buhay pa naman. At nitong nagdaang weekend, nakauwi sa San Pablo, pagkatapos ng halos siyam na buwan. Parang bagong silang. Birthday ni Vinnie nung linggo at nandoon kami nina Dondon, Mharra, Giewelle, Gen, Christian, Johnny, Fred at Veno.

Para sa lahat ng JHNamers: napag-usapan na magkakaroon tayon ng reunion/christmas party sa december 27. Kitakits.

Marikina, Workshop, Kama

2004-10-14T03:25:00.000+08:00

Dinala ko si Yosuke sa Marikina (finals week sa Ateneo kaya mahirap magtutor sa campus; isa pa, ginagamit para sa oral exams ang lahat ng consultation rooms sa dela Costa). Dumaan kami sa likod ng Ateneo pababa sa Barangka. Bago tuluyang pumunta sa Marikina River, ipinakita ko sa kanya ang tindahan ng pirated DVDs sa Riverbanks. Natuwa naman; babalik daw siya roon isang araw (matapos bumili ng ilang pelikula). Natukso akong bilhin ang 9-dvd set ng Beatles Anthology, pero napag-isip-isip kong a-trese pa lang, at halos paubos na ang suweldo ko para sa October 15. Muntik na rin akong matuksong bilhin ang piratang Eraserheads Anthology (pero sa ngalan ng prinsipyo, naisip kong kailangang orig ang bilhin kong kopya noon). Tumawid kami sa ilog at tiningnan ang paarkilahan ng bisikleta at mga videoke sa kabila. Naghilera na rin pala ang ihawan doon. Nakumbinse kaming kumain ni Ate-Didith-na-lang-daw-ang-itawag-namin-sa-kanya. Ako, inihaw na pusit (nag-takehome ako ng inihaw na bangus); siya, sinigang na nalimutan-ko-kung-plapla-ba-‘yun-o-kung-ano at inihaw na barbecue at isa-pang-nalimutan-ko-rin-tawag (bago iyon, sabi niya’y hindi pa siya gutom). Walang pormal na tutorial habang nag-uusap kami. Kuwentuhan lang. Mula miso (oo, iyung sinigang sa miso! parang...) na kanina ko lang nalaman na salitang Hapon pala para sa soybean na siyempre, gaya ng soya, ay Ingles naman para sa utaw (ito ang Pinoy!—at ito ang pinakahindi pamilyar sa akin. Tiningnan ko sa UP Diksiyonaryong Filipino ang miso: png [Tsi] : dinurog at pinasingawang lentehas para sa sabaw o pesà Cf TAHURI. Mas gusto ko yatang ‘yun na lang “salitang Hapon para sa soybean; utaw sa Filipino.”)—hanggang sa mga problematiko ukol sa isyu ng comfort women (gaya ng, mahirap patunayan ang institusyonalisasyon ng prostitusyon noong WWII para sa mga sundalo ng Hapon dahil walang dokumento na magpapatunay dito—at bakit nga naman kasi idodokumento ito?, at kung iuuwi ito sa kaso ng rape o serye ng mga panghahalay (walang lamang!)—dahil totoo rin naman at mahirap pasubalian ang testimonya ng mga naging biktima—sakit ito ng tao, na pinalalala ng mga kundisyong gaya ng digmaan, at hindi partikular sa mga Hapones (ngayon, lamang!).

--o0o--
Ibinigay na ni Jay ang manuscript para sa 5th Ateneo National Writers’ Workshop. Uupo ako sa panel sa Lunes, unang araw ng workshop, at inaasahang magbibigay-puna sa tatlong tula (“The Season,” “Iyong Pangalan,” at “Betrayal”) at isang maikling kuwento (“Kontrabida”). Ito ang unang pagkakataon na uupo ako sa isang national writers’ workshop hindi bilang isang writing fellow (hindi siyempre kasali ang mga sesyon sa LIRA).

--o0o--
Pagkatapos ng tatlong tasa ng kape (hindi ko naubos ang ikatlo, itinapon ko na dahil napalingat lang ako’y may ipis nang nakikiinom; paalala sa sarili: kailangan ko na talagang maglinis ng kuwarto), ayaw pa (na?) akong dalawin ng antok, kahit ang umaalingawngaw sa utak ko’y ang “Kama Supra” ng Eraserheads: “Mahal kita, pero miss na miss na miss ko na ang aking kama at ang malupit kong unan.” At siyempre, nasa isip din kita. Para sa iyo na rin ito.

M Y : D A I L Y : B R E A DFor the Mind: Arthur Rimbaud, A Season in Hell and The Drunken Boat, translated by Louise Varèse (New York: New Directions, 1961); Paul Valéry, “Commentaries on Charmes,” “On Speaking Verse,” in The Art of Poetry, translated by Denise Folliot, with an Introduction by T.S. Eliot (New York: Pantheon Books, 1958); students’ final papers (finished 33!). For the Soul: Eraserheads’ Cutterpillow. For the Body: Jollibee burger steak, inihaw na pusit, Pan de Manila monay at Reno liver spread. For the Jologs-in-me: Star Circle National Teen Quest, Krystala, Mulawin, Starstruck, Special Assignment, Y Speak.

Basement

2004-10-13T13:45:00.000+08:00

Sa baryo kung saan ako lumaki, may mag-anak na dinalaw ng kung anu-anong misteryo. Naunang inatake sa puso ang ama, batang-bata, wala pang sisenta noon. Normal naman iyon, atake sa puso. Ilang buwan lang, nalulong sa droga ang panganay na lalaki. Nang subukang iparehab (noong hindi pa uso ang pagpaparehab), nawala naman ang bisyo pero madalas nang makitang nagsasalitang mag-isa. Pagtagal-tagal napilitan silang ipasok sa mental. Ang sumunod na babae, nabuntis, at kahit na anong pagpapaamin ang gawin, hindi sinabi kung sino ang ama ng bata. Malusog naman ang sanggol nang isilang, pero nang lumalaki na’y saka nila natuklasang pipi at bingi ang bata. Ang bunsong babae naman, maayos sa pag-aaral at tangi nang pag-asa sana ng ina hanggang isang gabi’y sinapian daw ng Santo Niño. Gabi-gabi halos iyon. May ilang gabi ring kasa-kasama ako nina Inay noon kapag may padasal sa bahay nila. May malabong alaala ako ng pagsaksi sa pagsapi raw sa kanya ng Santo. Pero noong bata ako, wala pa akong gaanong pakialam doon. Sumasama ako sapagkat isa sila sa may pinakamagandang bahay sa baryo. Marmol ang sahig. Maluwang ang pinto. May terrace. Malalambot ang sofa. At higit sa lahat, may basement. Kahit minsan, hindi ako nakababa sa basement na iyon, kaya lagi kong pinag-iisipan kung ano ang hitsura noon. May kuwento-kuwento noon na may isa pa silang kapatid, isang ahas, na doon inaalagaan. Para naman sa iba, naroon ang kayamanan ng pamilya. Para sa akin, basta ibang mundo iyon. Natigil na ang pagsapi sa bunsong babae nang mabalitaan naming ipinagbibili na ang bahay. Ito raw ang malas, lalo na dahil sa basement; hinila nito ang buhay nila pababa. Walang bumili ng bahay, kaya iniwan nila itong abandonado. Noong bata ako, sukatan ng tapang ang pangangahas pumasok sa bahay na iyon. Sa taguan o barilan, iyon sana ang magandang kuta. Tiyak na walang mangangahas maghanap doon. Pero wala ring nangangahas magtago roon. Nang lumaki-laki na ako at bihira nang maligaw sa bahaging iyon ng baryo, nagulat na lang ako nang makitang may nakatira na muli sa bahay. Hindi ko na inalam ang buhay nila.

Code 46

2004-10-12T13:04:00.000+08:00

Code 46 (2003)
Directed by Michael Winterbottom
Cast: Tim Robbins (William) and Samantha Morton (Maria)

code 46

article 1
any human being who shares the same nuclear gene set as another human being is deemed to be genetically identical. the relations of one are the relations of all.

due to IVF, DI embryo splitting and cloning techniques it is necessary to prevent any accidental or deliberate genetically incestuous reproduction.

therefore:

i. all prospective parents should be genetically screened before conception. if they have 100%, 50% or 25% genetic identity, they are not permitted to conceive

ii. if the pregnancy is unplanned, the foetus, must be screened. any pregnancy resulting from 100%, 50%, or 25% genetically related parents must be terminated immediately.

iii. if the parents were ignorant of their genetic relationship then medical intervention is authorised to prevent any further breach of code 46

iv. if the parents knew they were genetically related prior to conception it is a criminal breach of code 46

The future in this film is a future not much different from our present—with its inclusion and exclusion in/of societies, and marginalization of certain individuals against a monopolized/centralized power—and still it revolves on something as ancient as love and intimacy, and the things men are willing to do and defy for it. I loved the premise (that’s why I bought the pirated DVD; besides, I loved the silence in Tim Robbins' acting in The Shawshank Redemption) but I didn’t like the idea that it may all boil down to something merely Oedipal (not that this complex is unimportant). In addition, the film was not able to share with me something new about memory. Have we already exhausted everything that can be said about memory and forgetting? Is this the reason for forgetting, to have illusions that we come face to face with something new everyday? Was it Heraclitus who said that we cannot cross the same river twice? Is it true? I mean, is there really no probability at all that I am confronted by the same thing over and over again? That I just easily forget things so that I will not get exhausted by the monotony of having to repeat myself again and again? That even remembering some things is just a function of this illusion?

The Pillow Book

2004-10-11T11:09:00.000+08:00

The Pillow Book
Directed by Peter Greenaway
Cast: Vivian Wu (Nagiko), Ken Ogata (The Father), Yoshi Oida (The Publisher), and Ewan McGregor (Jerome)

"Treat me like the page of a book.”

Mag-isa akong nanood ng The Pillow Book sa UP Film Institute noong nagdaang Biyernes, alas-siyete ng gabi, halos puno. Maya-maya, may tumabi, mukhang mag-boyfriend. Sa pelikula, lulong ang bida sa pagpipinta sa katawan. Body writer? 13 aklat, labintatlong katawan ng lalaki ang ipinakita. Sa ikalabintatlo, mataba ang lalaki, pang-sumo. Pagtapat ng kamera sa ari niya, narinig kong usapan ng mag-boyfriend sa tabi ko:

Babae: Babae siya? (Takang-taka)
Lalaki: (Mukhang takot may makarinig) Talagang ganu’n pag matabang lalaki.

Hindi na nakasagot ang babae. Hindi ko alam kung dahil sa isinagot ng boyfriend o dahil nilaslas na ng mukhang pang-sumo ang leeg ng publisher ng libro.

Who Has Read Elfriede Jelinek?

2004-10-10T15:49:00.000+08:00

From The New York Times:

Austrian Writer of Sex, Violence and Politics Wins Nobel
By Alan Riding (Published: October 8, 2004)

For the Record

PARIS, Oct. 7 - Elfriede Jelinek, a reclusive Austrian novelist and playwright who is well known in the German-speaking world for works that denounce both sexual violence and oppression, and right-wing extremism, was awarded the 2004 Nobel Prize in Literature on Thursday by the Swedish Academy in Stockholm.

There had been speculation that this year's prize might go to a woman, but Ms. Jelinek had not been mentioned among possible contenders. She is the first woman to win the award since Wislawa Szymborska in 1996 and only the 10th since the prize was created in 1901.

(Read more from the site here.)

On Laughter

2004-10-09T15:18:00.000+08:00

Conversations from The Name of the Rose:

Jorge de Burgos: A monk should not laugh. Only the fool lifts up his voice in laughter. I trust words did not offend you, Brother William... but I heard persons laughing at laughable things. You Franciscans, however, belong to an order where merriment is viewed with indulgence.

William of Baskerville: Yes, it's true. St. Francis was much disposed to laughter.

Jorge de Burgos: Laughter is a devilish wind which deforms the lineaments of the face and makes men look like monkeys.

William of Baskerville: Monkeys do not laugh. Laughter is particular to man.

Jorge de Burgos: As is sin. Christ never laughed.

William of Baskerville: Can we be so sure?

Jorge de Burgos: There is nothing in the scriptures to say that he did.

William of Baskerville: There's nothing in the scriptures to say he didn't. Even the saints have employed comedy to ridicule the enemies of the faith. For example, when the pagans plunged St. Maurus into the boiling water he complained his bath was too cold. The sultan put his hand in, scalded it.

Jorge de Burgos: A saint immersed in boiling water does not play childish tricks. He restrains his cries and suffers for the truth.

William of Baskerville: And yet, Aristotle devoted his second book of Poetics to comedy as an instrument of truth.

Jorge de Burgos: You have read this work?

William of Baskerville: No, of course not. It's been lost for many centuries.

Jorge de Burgos: No, it has not. It was never written. Because providence doesn't want futile things glorified.

William of Baskerville: Oh, that I must contest--

Jorge de Burgos: Enough!

Later in the film...

William of Baskerville: But what is so alarming about laughter?

Jorge de Burgos: Laughter kills fear. And without fear, there can be no faith. Because without fear of the devil, there is no more need of God.

William of Baskerville: But you will not eliminate laughter by eliminating that book.

Jorge de Burgos: No, to be sure. Laughter will remain the common man's recreation. But what will happen if, because of this book, learned men were to pronounce it permissible to laugh at everything? Can we laugh at God? The world would relapse into chaos. Therefore, I seal that which was not to be said and the tomb I become.

44th U.P. National Writers Workshop

2004-10-08T15:13:00.000+08:00

Press Release: Guidelines Set for 44th U.P. National Writers Workshop

LIKHAAN: The UP Institute of Creative Writing (UP ICW) has slated the 44th UP National Writers Workshop from 27 March to 9 April 2005 at the UP Baguio. Twenty fellowships will be at stake: 15 for Fellows in Filipino and English, while the other five for writers in Iluko, Bikol, Waray, Sugbuanon, Hiligaynon & Kiniray-a, depending on merit. The grants cover board, lodging and stipend.

The textual requirements are: six poems, two short stories or two one-act plays. Mixed genres/experimental pieces will also be considered. All the entries ought to be in one language (English or Filipino, as the case may be). Combined or incomplete submissions will be disqualified.

The technical requirements are: only the nom de plume should be on four separately bound, computer-encoded hard copies (font size 12); an MS Word diskette containing the entries; and a sealed letter envelope with a cover letter, a résumé (with birthday & contact numbers), an attestation of originality, a slip of paper with name & nom de plume together, and a 2” x 2” ID photo.

Manuscripts in the regional languages should be accompanied by Filipino or English translations.

Submissions should be sent to:

DIRECTOR V. E. CARMELO D. NADERA Jr.
LIKHAAN: The UP Institute of Creative Writing
2/F Bulwagang Rizal
University of the Philippines Diliman
1101 Quezon City

Deadline for submission is 12 December, Friday, 6 p.m. Postmarked entries will be accepted. Fellows from the previous UP Workshops need not apply. For clarifications, call 922-1830 (direct line) or 981-8500, loc. 2117 (trunkline).

The Name of the Rose

2004-10-07T06:58:00.000+08:00

The Name of the Rose (1986)
Directed by Jean-Jacques Annaud
Based on the novel by Umberto Eco
Cast: Sean Connery (William of Baskerville), Christian Slater (Adso of Melk), Feodor Chaliapin, Jr. (Jorge de Burgos), and Valentina Vargas (The Girl)

“In much wisdom is much grief, and he that increaseth his knowledge increaseth his sorrow also.”

Una kong nabasa ang The Name of the Rose ni Umberto Eco noong nasa kolehiyo ako. Nauna kong nabasa ang kanyang Foucault’s Pendulum at bagaman hindi ko naman talaga naunawaan ito noon (at ipinangako sa sariling babalikan “balang araw”; hindi pa rin dumarating ang araw na iyon), nagustuhan ko ito, kaya’t hinanap ko ang iba pa niyang mga aklat at natagpuan nga ang The Name of the Rose. Ngayon binabasa ko ang kanyang mga sanaysay sa How to Travel With a Salmon & Other Essays na nahiram ko kay Jema kamakailan.

Nagulat na lang ako nang malaman kay Vim na may isinapelikula pala ito; salamat sa kopya ng pirated DVD na nabili niya sa Marikina.

Adso of Melk: Do you think that this is a place abandoned by God?
William of Baskerville: Have you ever known a place where God would have felt at home?

Saan tatangayin ang ating henerasyon ng pesimismo ng mundo?

Patalastas # 4

2004-10-06T13:45:00.000+08:00

Magkakaroon ng Fellows' Night ang Linangan sa Imahen, Retorika at Anyo (LIRA) sa ika-12 ng Oktubre (Martes), alas-9 n.g., sa Conspiracy Cafe. Reunion din ng lahat ng mga kasapi ng LIRA, at paglulunsad ng folio ng pinakabagong batch. Inaanyayahan ang lahat! (Salamat sa pag-aasikaso nina Ron at Bebang!)

Eraserheads

2004-10-05T13:17:00.000+08:00

Noong Sabado ng gabi (o Linggo na siguro ng madaling-araw), bigla’y gusto kong makinig sa mga kanta ng Eraserheads. Nang mag-crash ang laptop ko noong Hunyo, kasama sa nabura ang mp3s ng kanilang albums, at ngayon, wala akong mapatugtog kahit isang kanta nila. Pumunta ako kina Ruel at hiniram ang cassette tapes ng Cutterpillow at Fruitcake. Ang problema, wala namang player. Sinabi ko kay Ruel na dapat ay magkaroon ng concert ang lahat ng mga Pinoy alternative bands sa kasalukuyan; tribute para sa Eraserheads—puro kanta lang ng Eheads magdamag. Mas maganda kung mapagsasama muli ang buong banda, at tutugtog din sila, pero hindi iyon kailangan (may mga bagay na nagaganap at kailangang tanggapin, gaya ng paghihiwalay, at hindi ko nagustuhan ang pasaring sa Eraserheads ng Parokya ni Edgar—kahit gusto ko rin sila—sa kanta nilang Yes Yes Show).

Kinabukasan, Linggo, palipat-lipat ako sa SOP Rules at ASAP Mania habang nagbabasa-basa ng papel ng mga estudyante nang sa isang segment ng huli (OPM: Original Pinoy Masterpieces; mabuti’t may ganitong segment ang ASAP) ay i-feature si Ely Buendia (noong mga sinundang linggo, sina Jose Mari Chan at George Canseco ang napanood ko) at kantahin ang mga pinasikat ng Eraserheads. Parang dininig ang hiling ko. Kahit hindi ko naman talaga paborito ang mga mang-aawit na ito (maliban kay Gary V.), nahalagahan ko ang pagkilala nila sa kontribusyon ng mga awit ng banda sa musika, at kung paano nito kinulayan ang mundo ng henerasyong kinabibilangan ko. Nasa grade five ako nang unang lumabas ang Ultraelectromagneticpop at sumikat ang “Pare Ko.” Nasa elementarya pa lang ako noon pero pakiramdam na'y nakikibahagi sa sentimyento ng isang umiibig sa kolehiyala. Sa klase namin noon, wala yatang hindi memoryado ang kanta.

Unang kumanta si Vina Morales: ang “Ligaya” na kaya ko pa ring sabayan kahit nakapikit. Maayos na sana, pero sinundan siya ni Martin Nievera sa “Ang Huling El Bimbo” at inis na inis ako kay Martin dahil hindi siya makasabay sa ritmo, mali-mali ang pasok sa kanta; mukhang hindi niya napaghandaan. Pakiramdam ko, ako ang nainsulto. Halos hindi ako makapaniwala: hindi niya alam ang “Ang Huling El Bimbo”? Sinundan pa ni Kuh Ledesma na mukhang hindi rin pamilyar sa “Huwag Mo Nang Itanong.” Mabuti na lamang at isinalba sila nina Piolo Pascual at Gary V. na magkasunod na umawit ng “Pare Ko” at “Harana.” Nakaiinis dahil dapat sana’y pinararangalan nila ang galing ng komposisyon pero hindi naman talaga nakapaghanda ang lahat. Kinanta naman ni Zsa Zsa ang “Alapaap” (wala akong problema sa pagkanta n’ya, maliban sa hindi talaga bagay sa kanya ang kanta) at tinapos ni Pops (opo, si Pops! Nagulat din ako dahil bukod sa naroon si Martin, ang alam ko’y ganap na siyang kapuso) ang set sa “Maskara.”

Mabuti na lang, buhay na buhay ang audience. Sa edad nila, mukhang hindi nalalayo sa edad ko. Halos lahat sila’y nakatayo at nakikikanta. Maaaring marami sa kanila, mas pamilyar pa sa mga kanta ng Eraserheads kaysa sa mga mang-aawit sa entablado. Nasaan ba ang mga “performers” na ito nitong nagdaang dekada?

--o0o--
Noon pa nawala ang kopya ko ng albums ng Eraserheads (puro cassette tapes lang iyon); mahabang kuwento at sama ng loob ang nasa likod ng pagkawalang iyon. Matagal-tagal na rin akong naghahanap ng lahat ng kanilang albums sa CD; kaya nagdadalawang-isip pa akong bilhin ang Eraserheads Anthology ngayon. Kung magbebenta kayo o may alam kayong outlet na kumpleto (Ultraelectromagneticpop, Circus, Cutterpillow, Fruitcake, Sticker Happy, Aloha Milkyway, Natin99, Bananatype, at meron-pa-ba-akong-nalimutan?) pakisabihan po ako (Mas okey kung ireregalo n’yo, siyempre; malapit na ang Pasko). Salamat, salamat!

--o0o--
Pahabol: Dahil sa nangyari, pinag-iisipan ko ngayon kung buburahin ko na ba ang kaisa-isang album ni Martin na nasa media player ko, ang Chasing Time.

Ateneo Workshop Fellows

2004-10-04T13:31:00.000+08:00

Congratulations to this year's fellows to the 5th Ateneo National Writers Workshop:

Poetry in Filipino

Ronald Atilano (Makati City)
Javier Bengzon (Quezon City)
Maricristh Magaling (Bulacan, Bulacan)
Carla Quisumbing (Iloilo City)

Fiction in Filipino

Chuckberry Pascual (Malabon City)
Donna Manio (Imus, Cavite)

Poetry in English

Philip Bacani (Muntinlupa City)
Jaime Doble (Iba, Zambales)
Francisco Guevara (Pasig City)

Fiction in English

Dustin Celestino (Quezon City)
Nicolas Lacson (Muntinlupa City)
Daryl Valenzuela (Quezon City)

Birthdays and October

2004-10-03T13:16:00.000+08:00

Two of my closest friends are celebrating their birthdays this October, at exactly one week apart—Naya (today!) and Anwar (on October 10). We’re now all 23 (aha!). I haven’t seen Naya for the past week (she was probably too busy with her MA classes; but I was able to greet her a minute past midnight); Anwar for almost a year now. The last time I saw him was during the sembreak last year when I was about to begin working on my thesis. Before that meeting, we never saw each other for about four years. Four years!—and we were really good friends back in high school. He took architecture (the last time he texted me, he told me he didn’t enroll for this sem) in Lucena City, and I entered Ateneo. We were seatmates in first year high school (his last name is Reyes, and his father’s name happens to be Efren, but not the magician; although later in high school, we’d be addicted to billiards and cut classes to hangout at Kevin’s among other things), and got along really well. When I entered college and joined Heights, I easily became close with Naya. I always feel uncomfortable to speak about friendships, but now I feel that the best gift is always that which cannot be given by anybody else, like this admission: most of the things and confidence that I can only do and share with Anwar before, I am able to share with Naya now; I treasure both of them.

--o0o--
Some other friends are also celebrating their birthdays this October: Paolo (12), John (20), Vim (23), Giewelle (24), Aaron (30), and Tom (31). Mommy, PM’s (also one of my best friends) mom is celebrating her birthday also on the 12th.

--o0o--
In the ten years that I studied at the Liceo de San Pablo, October meant praying the rosary every morning after flag ceremonies (really: less 15 minutes for the much needed—especially for those who did not work on their assignments the previous night, meaning almost the whole class—homeroom period). Now that I’m teaching to college students, it means heaps of papers and tests to be checked, and final grades to be computed (this sem for five classes!), before that much wanted and needed sembreak. (Now the Eraserheads’ song begins to play in my mind... Naaalala kita pag kakain na, naalala kita ilang bukas pa ba bago tayo ay magkita, sabik na masilayan ka—ha-ha-hah)

Wikang Malaya

2004-10-02T11:19:00.000+08:00

Ang tema ng Bertigo ngayong taon: Wikang Malaya, Wikang Mapagpalaya. Mahigit 160 tula ang kinailangan naming pasadahan. Ako, si Mikael, Kapi, Jonar, Pael at Pablo. Kanya-kanyang basa muna, at saka ang ranking ng top 10. Madaling mapagpasyahan ang mga tatanggalin: hindi sila malaya. Kulong sa padron ng tugma at sukat (walang masama rito, dalawa sa nakasama sa top 10 ko ay may tugma at sukat; ang masama’y madalas na may mali sa tugmaan; hindi na ako nagbilang para sa sukat). Kulong sa madalas na pagturing na “makakatutubo” (sa marami, ang ibig sabihin: maka-Tagalog) sa wika. Kulong sa pangangaral na walang iniusad mula sa argumento ni Rizal; ginamit pa ng ilan ang bayani nang mali naman ang pakahulugan sa sinabi nito.

Matapos ang pagtatally ng top 10 naming anim, ang pinagtalunan sa dulo upang makakuha ng unang gantimpala ay dalawang tula na kapwa hindi bumanggit ng wika at malaya (sa pagkakaalala ko): ang “Ampon” (Rank 1 sa akin) at “Imported” (Rank 3 sa akin). Tungkol sa saloobin ng isang Tsino ang una, kung paanong inangkin niya ang wika ng nag-ampon sa kanyang Inang Bayan, at dito, sa lupang ito, hindi na lamang aniya siya “nakatuntong” kundi “nakatanim.” Ang ikalawa’y tungkol naman sa puna sa walang-kawawaang paggamit ng ingles sa paaralan, at ang kakatwa rito na noon pa kinilala ni Rolando S. Tinio sa mga eksperimentasyon niya sa Taglish. Nanalo ng unang gantimpala ang “Ampon” at ang "Imported," ikalawang gantimpala. Nakatutuwang sa high school pa lamang ay may mga ganito na ang sensibilidad sa pagsusulat. (Bukod sa sila lamang ang may malinaw na konsepto ng persona.)

Tama rin naman, habang “tiyak na tiyak” ang marami sa mga lahok sa kanilang posisyon at argumento, nasa gitna naman ng isang pagkalula (bertigo!) ang dalawang nanguna sa mga lahok. Paano tatayo nang tuwid sa gitna ng nakahihilong kalagayan at kalituhan: sa una, kung habang nakikita mo ang iyong katawan bilang “iba” sa karamihan (singkit ang mata, manilaw-nilaw ang balat) ay natatagpuan mo rin naman ang sariling “nauunawaan” sila, nakapagsasalita sa wika kung saan kayo nagkakaintindihan; sa ikalawa, kung habang pinangangaralan ka ukol sa pagkamakabayan sa wika ng dayuhan na ni hindi masabi nang maayos. Kapwa may pagtatangka sa pagiging subersibo ang dalawa. Kapwa may pagtatangkang palayain ang sarili, sa gitna ng iba’t ibang pagkalula. Pinalaya nila ako sa nakababagot na pagbabasa nang hapong iyon.

Intimacy

2004-10-01T19:10:00.000+08:00

Intimacy (2001)
Directed by Patrice Chéreau
Cast: Mark Rylance(Jay), and Kelly Fox (Claire)

Paano magiging malapit sa isang tao?

May mga araw na sumasakay sa dyip at nagkakataon, may nakasasakay na wari’y matagal nang kakilala. Ni hindi man lamang nagtama ang aming paningin, maaaring hindi niya rin ako nakita, bagaman pasulyap-sulyap sa kanya. Hinahanap kung ano kaya iyong nakapagpagaan sa akin ng loob, kung bakit magaan ang damdamin ko sa kanya. Hinahanap ko sa mukha niya o kahit sa galaw ng kamay o kibot ng labi ang katangian ng mga dating inibig. Pero wala roon. Iba siya. Nasa kabilang bahagi ako ng dyip, may kalayuan sa kanya. Ni hindi sa akin ipinasa ang kanyang bayad. Ngayon hindi ko na maalala kung sino sa amin ang naunang bumaba. Pero laging gayon, nagkahiwalay kami nang may kung anong panghihinayang. Lagi kong ipinapangako sa sarili na sa susunod, sa susunod na mangyari iyon, susundan ko siya at magpapakilala. Kahit alam ko, kahit kailan, hindi ko naman talaga magagawa. Magiging panatag ako sa kung ano ang nangyayari, magpapatangay sa mga pagkakataon, at walang gagawin upang lumapit. Magkakasya sa pagtingin sa malayo.

Bourne Again

2004-09-30T17:13:00.000+08:00

The Bourne Supremacy (2004)
Directed by Paul Greengrass
Screenplay by Tony Gilroy
Cast: Matt Damon (Jason Bourne), Joan Allen (Pamela Landy), Brian Cox (Abbott), Franke Potente (Marie), and Julia Stiles (Nicky)

I haven't read a Ludlum novel yet, and the long line of books I intend to finish in the following months does not include any of his titles. Anyhow, I enjoyed the two Bourne movies based on his novels (Identity I watched in vcd, and Supremacy at SM North the other day with Jema, Olive and QT)--especially the car chase in the Supremacy, and I thought this kind of action scene should be seen. I don't know if I'll enjoy it as much if I'd have to read it instead. (But he's being read; 21 novels and 210 million copies of books in print should mean something.)

Basta, that's still not my brand of fiction (or at least, I don't have the energy to read all of them); I just hope that the third installment, The Bourne Ultimatum, will be made into film soon. Here's the teaser from the book:

"Carlos, the Jackal, is obsessed with eliminating his rival, the fictitious assassin Jason Bourne. And the man he stalks, who had resumed a life of normalcy, finds himself thrust back into the covert life and legendary guise of Jason Bourne to hunt down the notorious terrorist, Carlos. Their final confrontation was inevitable from the first explosive pages of The Bourne Identity, and now Bourne must become the bait to draw the Jackal from his lair. Readers will be on the edge of their seats, knowing that when this trilogy comes to a close, only one assassin will emerge triumphant."

Kuwentong Sunog

2004-09-29T14:48:00.000+08:00

Pagkagising ko kaninang umaga, nakatanggap ako ng text messages mula kina Ma'am Beni at Christine (Bellen). Iisa ang laman: Nasunugan daw si Sir Jun (Cruz Reyes) kaninang alas-kuwatro ng umaga.

Noong bata pa ako, madalas sabihin ni Inay, tuwing may mababalitang nanakawan sa San Gregorio: "Ay, manakawan na ako nang sampung beses, 'wag lang masunugan." Nasa grade school ako nang masunog ang simbahan sa parokya namin, at pagkatapos, ang buong palengke ng San Pablo. Walang natira.

Wala raw natira kay Sir Jun. Ang masama, kasama sa mga nauwi sa abo ang ilang bagay na hindi niya makukuha o mabibili sa kahit saan: manuskrito ng kung ilang sinusulat, paintings, sculptures. Hindi rin ligtas ang sining sa sumpa ng apoy. Umuuwi nga ang lahat sa abo; pero hindi rin naman sa abo lang nagmula ang mga iyon. Tiyak na maraming araw ang kinailangan niyang bunuin, maaaring may mga okasyon na hindi niya dinaluhan upang matapos ang isang obra, may mga taong hindi niya hinarap upang tutukan ang isang akda.

Kahapon lamang, tinalakay namin sa mga klase ko sa Fil 11 ang kuwento niyang "Mga Kuwentong Kapos" bilang isang metafiction. Para sa mga estudyanteng nakinig at nagustuhan ang kuwento, maaaring iyon, iyon ang hindi masunog at maabo kahit kailan.

Para kay Sir Jun: may meta naman, kahit sa harap ng sunog. (Mahirap ito, wala na akong maisip na pampalubag-loob.)

Ugat ni Elias

2004-09-28T09:25:00.000+08:00

“I regret having killed Elias... But I was in such a poor health when I wrote the Noli that I felt I could not go with it and talk of revolution. Otherwise, I would have preserved the life of Elias, a noble character, a patriot, self-sacrificing, truly a man who could lead a revolution.” —Jose Rizal, Letters

Binasa kong muli ang kabanata ng Noli me Tangere ukol sa mga nuno ni Elias. (Sa salin ni Virgilio S. Almario, "Kabanata 51: Ugat ni Elias") Sa bahaging ito, ikinuwento ni Elias kay Ibarra ang kasaysayan ng kanyang angkan, mula sa kanyang ingkong na naparatangang kriminal ng amo nitong isang negosyanteng Espanyol, at sa asawa nitong napilitang magputa.

“Wala na silang dangal at hiya. Gumaling ang mga sugat ng lalaki at nagtago kasama ang kabiyak at anak sa bundok ng probinsiyang ito. Dito isinilang ng babae ang isang sanggol na salanta at sakitin, at sa kabutihang palad ay namatay. Ilang buwan pa silang namuhay dito, maralita, nakabukod, kinasusuklaman at iniiwasan ng lahat. Kulang sa tapang ng kaniyang asawa, hindi nakayanan ng aking ingkong ang kaniyang paghihirap at nagbigti nang makitang may sakit ang kabiyak at walang maaasahang tulong ni kalinga. Nabulok ang bangkay sa harap ng anak, na halos hindi pa kayang alagaan ang inang may karamdaman, at dahil sa baho ay natuklasan ng makapangyarihan. Isinakdal at kinondema ang aking impo dahil hindi ipinaalam sa iba. Ibinintang sa kanya ang pagkamatay ng asawa at pinaniwalaan ito. Dahil bakit hindi ito magagawa ng asawa ng isang maralita, pagkatapos nitong magputa? Kapag sumumpa, sasabihin nilang pinaglalaruan niya ang hukuman. Kapag umiyak, sasabihin nilang nagsisinungaling; at lapastangan, kapag tumawag sa Diyos. Gayunman, kinahabagan siya at hinintay munang makapanganak bago latiguhin.”

Hindi na nakapagtatakang maging tulisan ang kanilang panganay, na nakilalang si Balat. Isang araw, natagpuan naman ng bunsong lalaki ang ina:

“... nakabulagta sa tabi ng landas sa ilalim ng isang punong bulak. Nakaharap ito sa langit, dilat na dilat na nakatitig, nanigas ang mga daliring nakabaon sa lupa na may mga bahid ng dugo. Tumingala ang binatilyo at sinundan ang titig ng bangkay, at nakita niyang nakabitin sa sanga ang isang buslo. Nasa loob ng buslo ang duguang ulo ng kaniyang kuya!”

Ano pang uri ng pandadahas ang maaaring gawin sa isang murang kaisipan na dumanas ng ganito? Pagdating sa puntong ito ng nobela, mauunawaan nating may mga kaapihang higit pa sa pamilya ni Sisa, na hindi nag-iisa si Basilio sa pagkaulila bunga ng karahasan sa lipunan. Na ang totoo’y sinasalo lamang niya ang pagkaaping nananalaytay sa mga ugat ni Elias. Ama ni Elias ang binatilyong iyon na nakaligtas. Pinilit nitong magbagong-buhay, umibig sa isang dalagang may-kaya, subalit naungkat ang kanyang nakaraan, at isinakdal siya’t napawalay sa kanyang kambal na anak. Malaki na si Elias nang matuklasang ang matandang katulong na madalas kutyain ng ibang katulong ay ang sarili niyang ama. Itinakwil sila ng kamag-anak ng kanilang ina at sumama silang magkapatid sa kanilang ama. Nawalan ng katipan ang kanyang kakambal na babae, na lubha nitong ipinagdamdam. Nagdaramdam din pala ang matanda na ikinaikli ng buhay nito. Ang babae nama’y namighati at nang mawala ito’t matagpuan ang bangkay sa aplaya ng Calamba makaraan ang anim na buwan, hindi na matiyak ni Elias kung ito ba’y nalunod o nagpakamatay. Ni hindi hinarap ni Elias ang bangkay upang angkinin. Mahalaga ang kanyang mga pangwakas:

“Mula noon, naglagalag ako sa mga probinsiya, naging bukambibig ang pangalan ko at buhay, ibinintang sa akin ang maraming pangyayari, paminsan-minsang inaaglahi ako. Ngunit maliit ang tingin ko sa palagay ng mga tao at patuloy kong tinahak ang sariling landas.”

Patuloy kong tinahak ang sariling landas. Mayroon pa rin nga siyang maaangkin sa kabila ng lahat. Kailan ako nagkaroon ng ganitong katiyakan? Heto’t ni walang ganito kadilim na nakaraan ang aking angkan ay may pangingimi pa rin akong mag-angkin ng anumang landas. O kung nagpapatuloy ba ako.

Kapag nagkaanak ako at lalaki, papangalanan ko siyang Elias Iñigo. Para kay Elias nga at para kay Ignacio (section ko noong nasa fourth year high school at patron ng kolehiyong pinasok ko at pinagtuturuan ngayon). Pag-ibig sa bayan at sa pananalig. Kung may nalalabi man sa aking pagturing sa ideyal, iyon iyon. Aabangan ko ang kanyang pagsilang. Paglaki niya’t may sarili nang paninindigan, hahayaan ko siyang magpasya sa sariling pangalan. Hindi niya kailangang mabuhay sa palagay ng ibang tao.

Patalastas # 3

2004-09-27T13:43:00.000+08:00

The Junior Holy Name Society of San Pablo City celebrates its 7th year anniversary today. Happy anniversary to all JHNamers! Kuya Buddy informed me that mass will be offered today at 5:15 p.m. in the SPC Cathedral. (Also, happy birthday to Derek, a member from the first batch, of which I served as the rector.)
From Ian Casocot: Many of the winning works in this year's Palanca awards are featured in Issue #8 of Literatura. (Two of the poems from my collection "Tayong Lumalakad Nang Matulin" are there: "Kuwentong-Bayan" and "Walang Diwata ng Apoy.")
From Ma'am Alma Miclat: Conspiracy at Visayas Ave. is having Mario Miclat on September 28, Tues, at 9 p.m., as the featured poet. Please come.
The second part of my lecture on the creative process for the Ateneo de Manila High School's Samahan sa Filipino will be on Wednesday, September 29, 2004, at 3:00 p.m.

Feng Shui

2004-09-26T14:30:00.000+08:00

UP Diksiyonaryong Filipino:
feng shui (fung sóy) png [Tsi] : sistema ng heomansiya na ginagamit sa China upang tiyakin kung ang isang gawain o bagay ay umayon sa likas na puwersa.

Nina Corpus:
feng shui : Combination of ‘The Others’, ‘The Sixth Sense’, ‘The Ring’!

Vilma Santos:
feng shui : Magandang thriller movie. Natakot ako pero most importantly, ang galing ni Chito at saka ni Kris. She’s very good in this film.

--o0o--
Hindi na bago ang katatakutan sa Feng Shui. Maraming nakagugulat sa pelikula (literal: nakabibigla, iyung magbibigay ng kaba habang nanonood; hindi iyong "hindi inaasahan," kaya wala rin namang iniiwan na matinding pagkabahala, bagabag, o pag-iisip sa panig ng manonood).

LFS sa Megamall (9:50-11:30 n.g.) ang pinasok ko noong Sabado ng nagdaang linggo. Galing pa ako sa bahay nina Kapi para sa pagpili namin ng mananalo sa Bertigo. Maganda ang mga kuha sa kamera. Mabisa ang sinematograpiya, kahit ang tunog. Subalit hindi ako naniniwalang karapat-dapat sa “Best Actress” si Kris (kahit pa ipagsigawan niyang “nag-eexpect” siya ng award), bagaman totoong mahusay na ang pagganap niya rito kumpara sa ibang pelikula niya na napanood ko. Pero hindi siguro “Best” kumpara sa lahat ng iba pang aktres na gumawa ng pelikula sa taong ito. Halimbawa’y higit pa rin akong kumbinsido sa pagkamatimpi ni Nora Aunor sa Naglalayag kaysa sa “paos-na-pagtili” ni Kris.

Hindi naman pangit ang pelikula. Talagang maganda na ito kung ihahambing sa mga pelikulang Pilipino na inilalabas sa kasalukuyan. Ang totoo, hindi pa ako binibigo ni Chito Roño sa anumang pelikula niya na napanood ko. Sulit na nga ang PhP 70 sa De Luxe; mas mura pa ito kaysa sa pirated DVDs na ibinebenta ng otsenta pesos sa Marikina.

Kung may pinakabirtud man ang pelikula, ito’y ang paglalaro nito sa kapalaran, at sa mga konsepto ng suwerte at malas. Habang katutubo sa pito sa mga wika sa Pilipinas (Bikol, Kapampangan, Hiligaynon, Pangasinan, Sebwano, Tagalog, at Waray) ang “kapalaran,” nagmula naman sa Espanyol na suerte at mala ang dalawang huli.

Nakaguhit sa “palad” ang kapalaran, inaasahan ito, “pangyayari na hinihinuhang magaganap sa buhay ng tao o anumang nilalang.” (UP Diksiyonaryong Filipino). Tadhana. Hindi kaya, para sa mga katutubong Pilipino, sapagkat ang mga pangyayari ay itinakda na, kaya walang katutubong konsepto ng “suwerte” o “malas”—na lahat ay bunga lamang ng kapalaran, at kagaya ng mga bagay na wala tayong magagawa, hindi sila masama o mabuti, hindi positibo o negatibo, kundi gayon lamang: pangyayari?

Patalastas # 2

2004-09-25T13:16:00.000+08:00

Got this invite from Allan Popa: The University of the Philippines Press is pleased to invite you to Nox Librorum, A Night of Book: the grand launch of U.P. Press publications for the year 2004 and the unveiling of the Malang serigraph, "Read UP," on Thursday, 30 September 2004, 6:00 p.m., at second floor, Balay Kalinaw, UP Diliman, Quezon City.

Among the books to be launched, which I want to (but, with what I'm getting from teaching the love of books, can't possibly all) buy:

Getting Real: An Introduction to the Practice of Poetry, by Gemino H. Abad
Looking for Rizal in Madrid: Journeys, Latitudes, Perspectives, Destinations, by Gregorio C. Brillantes
On Cursed Ground and Other Stories, by Vicente Garcia Groyon
Feast and Famine: Stories of Negros, by Rosario Cruz Lucero
Jolography, by Paolo Manalo
Postcolonialism and Filipino Poetics, by J. Neil C. Garcia
Philippine Postcolonial Studies, by Priscelina Patajo-Legasto and Cristina Pantoja Hidalgo
Six Uses of Fictional Symbols, by Edith L. Tiempo
Sarilaysay: Danas at Dalumat ng Lalaking Manunulat sa Filipino, by Rosario Rorres-Yu and Alwin C. Aguirre
Mga Kaluluwa sa Kumunoy, by Efren R. Abueg
Maaari: Mga Bago at Piling Tula, by Allan Popa

Bertigo

2004-09-24T16:36:00.000+08:00

Pagkatapos ng klase ko noong Sabado, dumiretso ako sa garahe ng Prince David para katagpuin sina Mike (Pante, punong patnugot ng Matanglawin at naging mag-aaral ko noong unang semestre ko ng pagtuturo). Naimbitahan akong maging hurado para sa kanilang Bertigo. Taunang patimpalak ito ng Matanglawin para sa Tula at Sanaysay para sa mga mag-aaral sa mataas na paaralan.

Noong 2001 inilunsad ang Bertigo. Sumali ako para sa Tula, hindi ko alam na para sa high school lang pala ang patimpalak. Noon ko nasulat ang “Pag-aabang sa Kundiman,” tugon-pagmumuni ko noon sa tema nilang “Sawa ka na bang maging Pinoy?” Binigyan naman nila ako ng pampalubag-loob na karangalang banggit.

Mahaba-haba pa ang naging kuwento ng tulang iyon, kahit matapos nilang ilathala sa isang isyu ng Matanglawin. Nang gawaran ako para sa Dean’s Awards for the Arts noong 2002, iyon ang iminungkahi ni Ma’am Beni na basahin ko. Nakilala ako ni Padre Roque Ferriols dahil doon. Lumaki pala siya sa Kundiman. Tuwing makikita niya ako kapag nilalapitan ko siya upang magmano, ang lagi niyang sinasabi, “Ikaw ang makata, hindi ba?” Tatlong beses nang nangyari ang ganoong paniniyak at lagi’y may pag-aalangan ang sagot ko. Mahirap angkinin ang isang karangalan. Mahirap ding paangkin sa gayong pananagutan. Pero ayokong biguin si Padre. Lagi’y “opo” ang ipinagpapalagay kong pinakamainam na sagot.

Nang sumali ako noong 2002 sa Palanca para sa tula, ginamit kong pambungad na tula at pamagat ng koleksyon ang “Pag-aabang sa Kundiman.” Nanalo ng ikalawang gantimpala, sunod sa “Estalon at Iba Pang Simoy ng Bait” ni Roberto T. Añonuevo na mas kilala bilang “pinakabatang hall of famer ng Palanca.” Inilathala ulit ng Heights ang tula. Nang mag-imbita ang NCCA para sa kanilang Ubod: New Writers Series noong 2003 para sa paglalathala ng chapbook ng mga batang manunulat, nagpasa ako ng 30 tula at ginamit kong pamagat ng koleksyon ang “Pag-aabang sa Kundiman.” Sa awa ng Diyos, hindi pa rin lumalabas ang Ubod. Ubod ng tagal, ito na ang naging biruan naming magkakaibigan na pare-parehong nakasama sa 40 pinili ng NCCA.

Ngayon, nirerebisa ko na naman ang tula. Ang totoo, binabago ko ang disenyo ng buong koleksyon. O mas tama sigurong sabihin na mas nililinaw ko na ngayon kung ano ba talaga ang disenyong binabalak ko sa koleksyon. Nagsimula ang lahat sa Bertigo.

--o0o--
Oxford American Dictionary:
ver•ti•go (vur-tĭ-goh) n. (pl. ver•ti•goes) a sensation of dizziness and a feeling of losing one’s balance.

UP Diksiyonaryong Filipino:
vér•ti•gó png Med [Ing] : kondisyong may kasamang pagkahilo o pagkalula.

Walang lahok na “bertigo” sa UP Diksiyonaryong Filipino.

70's Bistro

2004-09-23T16:22:00.001+08:00

Sa wakas, natuloy na rin kagabi ang Palanca blowout ko sa mga kasama sa dorm. Sampu kaming naunang dumating sa 70’s Bistro. Sina Ted, Len, Ruel, Abeng, Gian, Kevin, Nina, Aina, Bugs, at ako. Maya-maya, sumunod na si AJ. Huling dumating sina Dennis at Wamar. Dahil Miyerkules ng gabi, si Noel Cabangon ang magtatanghal. Pagpasok namin, pasado-alas-nuwebe pa lang ng gabi, hindi pa nagsisimula ang unang set. Nakaupo si Noel malapit sa mesa na uupuan namin. Nilapitan ko siya at natuwa ako’t naalala pa niya ako—at binati pa, alam niyang nanalo ako sa Palanca. Buo na ang gabi ko, mga simpleng pagbati mula sa hinahangaan ang isa sa madaling makapagpagaan ng loob.

Nang simulan ang unang set, pormal niya akong binati sa harap ng lahat ng tao. Tuwang-tuwa siyempre ang mga kasama ko. Tinanong ako nina Kevin kung alam ko raw ba na nanalo rin si Noel sa Awit Awards. Hindi ko alam. Nahiya na akong batiin. Sunud-sunod ang pagtugtog ng mga kanta. Magkasunod niyang tinugtog ang dalawa sa ini-request ko: ang “Return to Pooh Corner” ni Kenny Loggins at ang kanyang “Lea.” Winakasan niya ang unang set sa kanyang “Kanlungan.”

Nang simulan ang ikalawang set, inanyayahan niya ako sa unahan upang magbasa ng tula. Wala akong dalang tula (kahit kagagaling ko lang sa Aria at nagbasa ako roon ng dalawang tula: "Pagal ng mga Manananggal" at "Mga Hapon ng Sipay"). Nagkahiyaan na. Ipinagtutulakan na rin ako ng mga kasama ko, bukod sa nakaanim na beer na ako noon. Dalawa lang naman sa mga tula ko ang memoryado ko talaga: “Pasada” at “Sa Ating Mga Palad.” Binigkas ko ang huli, habang sinasaliwan ng musika ni Noel. Sulit na sulit ang nagastos ko nang gabing iyon.

Kanlungan

2004-09-22T15:47:00.000+08:00

Martes nang nagdaang linggo, pagkababa sa istasyon ng MRT sa Ortigas, nadaanan ko ang dalawang pulubing tumutugtog at umaawit ng “Kanlungan” ni Noel Cabangon. Wala akong ganoong kalakas na pananalig sa mga namamalimos sa lansangan, bata o matanda, may kapansanan man o wala. Hindi lamang dahil sa mga lumalaganap na bali-balita (salamat na rin sa pinoy action films) na suportado sila ng mga sindikato at ang totoo’y ang mga sindikatong iyon, at hindi talaga sila, ang kinukunsinti sa pagbibigay ng limos--kaya nagiging kasangkapan pa tayo sa patuloy na pagsasamantala sa mga taong ito.

Pero kanina, nang marinig ko ang hagod ng musika ni Noel sa gitara ng isa sa dalawang pulubi na sinasaliwan ng lalim ng tinig ng isa pa, nakumbinsi akong bunutin ang lahat ng barya sa bulsa ko (hindi ko na nabilang, pero marami-raming pipisuhin iyon) upang ihulog sa kanilang “donation box.” Binagalan ko ang paglalakad upang higit na marinig ang awit na simula nang hindi na naisauli ni Mharra ang kopya ko ng The Best of Buklod kasama ang Pasakalye ay hindi ko na napapakinggan—hanggang bumili si Jema kamakailan ng Tunog Acoustic kung saan naroon din ang awit ni Noel at kopyahin ko nga ito sa aking media player. Pababa na ako sa mataas na hagdan sa direksyon ng Megamall nang maisip ko kung saan kaya sila nananahan. Ano kaya ang kanlungan sa imahinasyon nila?

Patalastas # 1

2004-09-21T11:35:00.000+08:00

Magbibigay ng panayam si Prof. Rene O. Villanueva para sa LIRA (Linangan sa Imahen, Retorika at Anyo) na pinamagatang "Writing Poetry for and by Children." Gaganapin ito bukas, ika-22 ng Setyembre 2002, ala-1 hanggang alas-4 n.h., sa Philippine Orthopedic Hospital. Si Villanueva ay kilalang mandudula at manunulat-pambata. Kabilang sa kanyang mga aklat-pambata ang Ang Pambihirang Buhok ni Lola na mababasa nang buo rito. Magdiriwang din siya ng kaarawan bukas.
Bilang bahagi ng pagdiriwang ng Arete Humanities Week sa Ateneo, gaganapin din bukas ang Aria: Literary Night, kung saan magkakaroon ng mga pagbasa ng tula, at iba pang pagtatanghal. Gaganapin ito sa Dela Costa Gardens ng Ateneo, mula alas-6 hanggang alas-10 n.g. (Maaaring magbasa ako ng tula rito, kasama si Naya at iba pang kaibigang manunulat.)
Naimbitahan akong magbigay ng panayam bukas para sa mga kasapi ng Samahan sa Filipino ng Ateneo de Manila High School. Alas-2:30 n.h. Tungkol sa pagsulat ng tula ang paksa ng panayam.

Isa Pang Ako

2004-09-20T09:29:00.000+08:00

Madalas, naiisip ko na may isa pang ako na nabubuhay. Hindi kopya ko. Hindi gaya ko. Hindi parang ako. Ako rin. Ako mismo. Ako talaga. Pero hindi ang akong nagsasalita ngayon; iyung ako na maaaring iniisip din ang ako na nagsasalita ngayon. Sabay kaming isinilang. Hindi halos sabay. Talagang sabay na sabay. Maaaring may nagkamali lang sa pagtatala ng nagpaanak kay Mama Josie (o sa mama niya), kaya kung magkakatagpo kami at ilalahad ang mga birth certificate, maaaring nauna pala ako ng isa o dalawang minuto. O kaya’y siya ang nauna. Gayunpaman, hindi iyon ang mahalaga. Ang mahalaga’y alam naming sabay kaming isinilang. Dapat lamang naman: paano, siya nga’y ako rin, at ako rin siya. Iisa kami.

Gayunpaman, magkaiba ang landas na tinahak namin. Na para bang isang malay na pasya iyon upang hindi kami magtagpo. Tulad ng mga bagay na iisa ang uri ng enerhiya kaya’t itinutulak kami ng puwersang nagmumula sa sarili palayo sa isa’t isa. Siguro’y takot ang puwersang iyon. Pangamba sa posibilidad na magkita kami. Paano magagawang tingnan ang sarili nang hindi kailangan ng salamin?

Ngayon, lagi ko siyang naiisip, lalo na sa mga gabing gaya nito na ramdam kong naiisip din niya ako. May mga pagkakataon na hinahamon ang sarili: Ano kaya’t lumabas ako at balikan ang mga tinahak at sa mga kanto ng bawat pagpapasya’y suungin ang lansangang kanyang pinili, at doon, hanapin siya’t harapin sa unang pagkakataon? Ngunit nanatili iyong hamon sa sarili. May mga pangangahas na hindi ko kayang pasukin. Imbes, inibig ko na lamang ikuwento ang buhay niya sa una kong koleksyon ng tula, ang Pag-aabang sa Kundiman (kung saan nasa huling yugto na ako ng rebisyon sa ngayon at sana’y matapos ko sa sembreak). Ginawa ko iyon sa pag-asang makikilala ko siya kahit paano, at mauunawan ang kanyang mga pasya. Iniaalay ko rin sa kanya ang aklat. Kapag lumabas iyon (ilalathala dapat ng NCCA), at kung sakali’y matagpuan niya ang sarili na hawak ang aklat sa kanyang mga kamay, umaasa akong sa pagbasa sa mga tula ay ako naman ang makilala niya. Sa tuwing uupo ako sa harap ng laptop, alam kong nasa sarili rin niya siyang silid, inaabangan ang bawat salita.

Isang gabi, napanaginipan ko ang pangalan niya, at isinulat ko ang “Elias.”

Elias

2004-09-19T09:25:00.000+08:00

Si lola ang nagpalayaw sa akin.
Hindi gusto ng nanay ang pangalan ko.
Kahit ako. (Hindi ako iyon, hindi akin iyon).
Naririnig ko lang iyon sa kanya
kapag tumatawag. Galit.
Laging nakagugulat ang galit.
Hindi ko alam kung nabasa ng nanay
ang Nobela noon. Basta’t galit siya sa gubat
at sa kamatayan. At sa kamatayan
sa gubat. Bumagyo’t nabuwal daw ang mga puno.
Nakaligtas ang nanay, ako, ang bunga.
Nakulong ako sa pangalan ng yumao.
Si lola ang nagpalaya sa akin: Ely.
Gising na gising ako habang ipinaghehele.
Hindi ang nanay ang umaawit ng uyayi.

a

2003-12-21T14:27:00.000+08:00